250 महत्त्वाचे मराठी समानार्थी शब्द भाग 3 | Marathi Samanarthi Shabd
प्रस्तावना
मराठी भाषेतील शब्दसंपत्ती वाढवण्यासाठी समानार्थी शब्दांचा अभ्यास महत्त्वाचा आहे. चौथी व सातवी शिष्यवृत्ती परीक्षा, शालेय परीक्षा आणि स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीसाठी ही यादी उपयुक्त ठरेल.
या भागात 250 महत्त्वाचे समानार्थी शब्द दिले आहेत.
250 मराठी समानार्थी शब्द
- अंबर – आकाश, नभ
- अंश – भाग, हिस्सा
- अंशतः – काही प्रमाणात, अर्धवट
- अंकित – नोंदवलेला, लिहिलेला
- अंत – शेवट, समाप्ती
- अंतःकरण – मन, हृदय
- अंतर्धान – अदृश्य होणे, लुप्त होणे
- अंत्य – अंतिम, शेवटचा
- अंध – आंधळा, दृष्टिहीन
- अंधश्रद्धा – अविवेकी श्रद्धा, चुकीचा समज
- अंधुक – अस्पष्ट, धूसर
- अंधेरी – काळोखी, अंधारलेली
- अंबरपट – आकाश, गगन
- अरण्यवासी – वनवासी, रानात राहणारा
- अर्पण – समर्पण, वाहणे
- अलंकार – भूषण, दागिना
- अल्पायुषी – अल्पजीवी, कमी काळ जगणारा
- अवमान – अपमान, अनादर
- अवलंब – आधार, सहारा
- अवलंबन – आधार, आश्रय
- अविरत – अखंड, सतत
- अविनाशी – अक्षय, नाशरहित
- अव्यक्त – अप्रकट, न व्यक्त झालेले
- असत्य – खोटे, मिथ्या
- असहाय – निरुपाय, लाचार
- असह्य – असहनीय, सोसण्यापलीकडचे
- असाध्य – अशक्य, साधता न येणारे
- असामान्य – विलक्षण, आगळेवेगळे
- अस्थिर – चंचल, डळमळीत
- आक्रमक – हल्लेखोर, चढाई करणारा
- आकृती – आकार, रूप
- आकांक्षा – इच्छा, अभिलाषा
- आचरण – वर्तन, व्यवहार
- आजन्म – जन्मभर, आयुष्यभर
- आज्ञाधारक – आज्ञापालक, आज्ञा मानणारा
- आतुर – उत्सुक, उतावीळ
- आत्मविश्वास – स्वविश्वास, स्वतःवरील विश्वास
- आत्मीय – जवळचा, जिव्हाळ्याचा
- आत्मीयता – आपुलकी, जिव्हाळा
- आद्य – पहिला, प्रारंभीचा
- आद्याक्षर – पहिले अक्षर, प्रारंभीचे अक्षर
- आधिपत्य – सत्ता, वर्चस्व
- आधीन – अधीन, ताब्यात असलेला
- आपत्ती – संकट, विपत्ती
- आप्त – नातेवाईक, जवळचे
- आपुलकी – जिव्हाळा, माया
- आभास – भास, भ्रम
- आमंत्रण – निमंत्रण, बोलावणे
- आमूलाग्र – पूर्णपणे, मुळापासून
- आयात – बाहेरून आणलेला माल, आयात केलेली वस्तू
- आरंभिक – प्रारंभीचा, सुरुवातीचा
- आरोग्य – स्वास्थ्य, तब्येत
- आरोग्यदायी – हितकारक, स्वास्थ्यवर्धक
- आल्हाद – आनंद, प्रसन्नता
- आविष्कार – प्रकटीकरण, अभिव्यक्ती
- आवृत्ती – पुनरावृत्ती, संस्करण
- आक्रमणकारी – हल्लेखोर, आक्रमक
- आर्त – दुःखी, कळवळलेला
- आर्द्र – ओलसर, दमट
- आस्थेवाईक – काळजीवाहू, प्रेमळ
- इजा होणे – दुखापत होणे, जखमी होणे
- इमान – प्रामाणिकपणा, निष्ठा
- इमानदार – प्रामाणिक, निष्ठावंत
- इहलोक – पृथ्वीलोक, मृत्युलोक
- उगवता – उदयास येणारा, उगम पावणारा
- उघड – स्पष्ट, प्रकट
- उजाडणे – प्रकाशणे, दिवस होणे
- उजाडवणे – रिकामे करणे, ओस पाडणे
- उच्छेद – नाश, निर्मूलन
- उज्ज्वलता – तेजस्विता, प्रकाशमानता
- उत्कट – तीव्र, प्रबळ
- उत्कर्ष – उन्नती, भरभराट
- उत्तेजन – प्रोत्साहन, प्रेरणा
- उदात्त – श्रेष्ठ, उच्च
- उद्भवणे – निर्माण होणे, उत्पन्न होणे
- उद्विग्न – चिंताग्रस्त, व्याकुळ
- उद्वेग – अस्वस्थता, चिंता
- उन्मेष – विकास, उमलणे
- उपक्रम – योजना, कार्यक्रम
- उपभोग – उपयोग, उपभुक्ती
- उपमा – तुलना, साम्य
- उपयुक्तता – उपयोगिता, उपयोगीपणा
- उपहार – भेट, नजराणा
- उपरोध – टोमणा, उपहास
- उपहास – थट्टा, खिल्ली
- उपेक्षणीय – दुर्लक्ष करण्याजोगे, नगण्य
- उबदार – उष्ण, गरम
- उलट – विपरीत, विरुद्ध
- उन्मळणे – मुळासकट पडणे, कोसळणे
- एकनिष्ठ – निष्ठावंत, एकाग्र
- एकवटणे – एकत्र येणे, जमणे
- एकरूप – समानरूप, तद्रूप
- एकसंध – सलग, अखंड
- एकसूत्री – एकाच पद्धतीचा, सुसंगत
- ऐकणे – श्रवण करणे, कान देणे
- ऐक्यभाव – एकजूट, एकोपा
- ओळख – परिचय, माहिती
- ओळखीचा – परिचित, ज्ञात
- औचित्य – योग्यपणा, समयोचितता
- औदार्यशील – उदार, दानशील
- कर्ता – करणारा, कार्यकर्ता
- कर्म – कार्य, कृत्य
- कर्मयोग – निष्काम कर्म, कर्तव्यपालन
- कल्याण – हित, मंगल
- कल्याणकारी – हितकारक, मंगलकारी
- कल्लोळ – गोंगाट, गडबड
- कष्टकरी – श्रमिक, मेहनती
- कणखर – मजबूत, खंबीर
- कणखरपणा – दृढता, मजबुती
- कणवयुक्त – दयाळू, करुणामय
- कपट – फसवणूक, छल
- कपटी – धूर्त, लबाड
- कपाळमोक्ष – विनाश, सर्वनाश
- करुणामय – दयाळू, कृपाळू
- कलात्मक – कलापूर्ण, सौंदर्यपूर्ण
- कर्तृत्ववान – गुणवान, कार्यक्षम
- कष्टसाध्य – मेहनतीने साध्य होणारे, कठीण
- कळसाध्य – साध्य करणे कठीण, अवघड
- कोंडी – अडचण, पेच
- कोलाहल – गोंगाट, आरडाओरडा
- कौतुकास्पद – प्रशंसनीय, अभिनंदनीय
- क्रियाशील – कार्यरत, सक्रिय
- क्रियाशून्य – निष्क्रिय, निश्चेष्ट
- क्षणिक – तात्पुरते, अल्पकालीन
- क्षम्य – माफ करण्याजोगे, क्षमायोग्य
- खचित – निश्चित, नक्की
- खंड – भाग, तुकडा
- खंडन – विरोध, निरसन
- खंडित – तुटलेला, अपूर्ण
- खमंग – रुचकर, स्वादिष्ट
- खल – दुष्ट, नीच
- खळखळ – कलकल, खळखळाट
- खरेपणा – सत्यता, प्रामाणिकपणा
- खरेदी – विकत घेणे, क्रय
- खिन्नता – उदासी, विषण्णता
- खोड – स्वभावदोष, वाईट सवय
- खोडसाळ – खोडकर, त्रासदायक
- ख्याल – विचार, कल्पना
- गतीमान – वेगवान, गतिशील
- गारठा – थंडी, शीतलता
- गारवा – थंडावा, शीतलता
- गाभा – केंद्र, मुख्य भाग
- गुप्त – लपलेले, अप्रकट
- गुप्तता – गोपनीयता, लपवाछपवी
- गुरुत्व – महत्त्व, वजन
- गूढता – रहस्य, अगम्यता
- गेलेला – गत, भूतपूर्व
- घडामोड – घटना, हालचाल
- घनता – दाटपणा, सघनता
- घनिष्ठता – जवळीक, सलगी
- घनघोरपणा – भीषणता, भयंकरता
- घात – नुकसान, अपाय
- घातक – अपायकारक, विनाशकारी
- घातपात – अनर्थ, हिंसक घटना
- घनिष्ट – जवळचा, निकटचा
- चकित – आश्चर्यचकित, थक्क
- चकाकणे – चमकणे, झळाळणे
- चकाकी – चमक, झळाळी
- चढाओढ – स्पर्धा, रस्सीखेच
- चढाई – आक्रमण, हल्ला
- चपळाई – वेग, तत्परता
- चपखल – योग्य, समर्पक
- चरित्र – जीवनकथा, जीवनवृत्त
- चरित्रवान – सदाचारी, चारित्र्यसंपन्न
- चलाख – हुशार, चतुर
- चिरस्थायी – कायमस्वरूपी, दीर्घकालीन
- चिरंतनता – शाश्वतता, सनातनता
- चेतावणी – इशारा, सूचना
- चेतावणे – सावध करणे, जागृत करणे
- चेतन – सजीव, प्राणयुक्त
- चैतन्यशील – उत्साही, स्फूर्तिमान
- चोखाळणे – शोध घेणे, तपासणे
- चोखाळलेला – वापरलेला, परिचित
- छळ – त्रास, पीडा
- छळवणूक – पिळवणूक, त्रास
- छळकर्ता – त्रास देणारा, पीडक
- छान – सुंदर, उत्तम
- छाननी करणे – तपासणे, पडताळणे
- जखम – घाव, व्रण
- जखमी – घायाळ, जखम झालेला
- जगप्रसिद्ध – विश्वविख्यात, जगविख्यात
- जगन्नाथ – विश्वनाथ, जगदीश्वर
- जतन – संरक्षण, निगा
- जतन करणे – सांभाळणे, जपणे
- जप – नामस्मरण, मंत्रोच्चार
- जपमाळ – माळ, मणीमाळ
- जलचर – पाण्यात राहणारा प्राणी, मत्स्यवर्गीय
- जलमय – पाण्याने भरलेले, जलयुक्त
- जाळ – फास, सापळा
- जाळे – जाळी, जाळ
- जाळपोळ – आग लावून नाश करणे, अग्नितांडव
- जाहीर – घोषित, सार्वजनिक
- जाहिरात – विज्ञापन, प्रसिद्धीपत्रक
- जिज्ञासा – उत्सुकता, जाणून घेण्याची इच्छा
- जिज्ञासू वृत्ती – शोधक वृत्ती, जाणून घेण्याची इच्छा
- जुगार – द्यूत, पैज
- जुळवाजुळव – मेळ, जुळणी
- जुळवणे – जोडणे, मिळवणे
- जोखमीचा – धोकादायक, जोखिमपूर्ण
- जोखीम – धोका, संकट
- झंझावात – वादळ, प्रचंड वारा
- झंकार – नाद, ध्वनी
- झंकारणे – निनादणे, वाजणे
- झळ – ताप, दाह
- झळाळणे – चमकणे, तळपणे
- झळाळता – तेजस्वी, चमकदार
- झाकोळणे – झाकणे, आच्छादणे
- झाकोळलेले – आच्छादित, झाकलेले
- झुंजूमुंजू – पहाटेचा मंद प्रकाश, उषःकाल
- झुळूक – मंद वारा, मंद झोत
- झुळझुळ – मंद प्रवाहाचा आवाज, खळखळ
- टवटवीतपणा – ताजेपणा, प्रसन्नता
- टवाळखोर – खोडकर, उनाड
- टाळाटाळ – दिरंगाई, विलंब
- टाळणे – दूर ठेवणे, वर्ज्य करणे
- ठणक – वेदना, ठसका
- ठणठणीत – सुदृढ, निरोगी
- ठाम मत – निश्चित मत, पक्का विचार
- ठिणगी – स्फुल्लिंग, अग्निकण
- डगमगणे – डळमळणे, अस्थिर होणे
- डळमळीत – अस्थिर, कमजोर
- डौलदारपणा – ऐट, रुबाब
- डोळसपणा – विवेक, जाणकारपणा
- ढवळाढवळ – हस्तक्षेप, लुडबूड
- ढवळणे – मिसळणे, कालवणे
- तगडा – बलवान, मजबूत
- तग धरणे – टिकून राहणे, निभावणे
- तडफदार – जोशपूर्ण, उत्साही
- तडफ – जोश, स्फूर्ती
- तणाव – ताण, दबाव
- तणावग्रस्त – चिंताग्रस्त, दबावाखाली असलेला
- तडजोड – समझोता, समेट
- तडाखा – जोरदार आघात, प्रहार
- तडाखेबंद – जोरदार, प्रभावी
- तात्पुरता – अल्पकालीन, काही काळापुरता
- तादात्म्य – एकरूपता, समरसता
- तादृश – तसाच, त्याच प्रकारचा
- तिरपी – तिरकी, वाकडी
- तिरस्कारपूर्ण – तुच्छतादर्शक, अवमानकारक
- तुषार – दवबिंदू, हिमकण
- तुष्टी – समाधान, संतोष
- तेजोमय – प्रकाशमय, तेजस्वी
- तत्त्व – मूलभूत विचार, सिद्धांत
- तत्त्वज्ञान – दर्शन, तत्त्वविचार
- तत्त्वनिष्ठ – तत्त्वाशी प्रामाणिक, तत्त्वपालक
- थरार – रोमांच, उत्कंठा
- थरारक – रोमांचकारी, उत्कंठावर्धक
- थाट – वैभव, डौल
- थाटामाट – सरंजाम, वैभव
- थोरपणा – मोठेपणा, श्रेष्ठत्व
समानार्थी शब्द म्हणजे काय?
एखाद्या शब्दाचा अर्थ समान किंवा जवळपास समान असणाऱ्या दुसऱ्या शब्दाला समानार्थी शब्द म्हणतात.
उदाहरण:
- आरोग्य – स्वास्थ्य
- अडचण – समस्या
- करुणा – दया
- खंड – भाग
विद्यार्थ्यांसाठी सराव प्रश्न
- 'अवमान' या शब्दाचा समानार्थी शब्द लिहा.
- 'आकृती' या शब्दाचे दोन समानार्थी शब्द लिहा.
- 'कल्लोळ' या शब्दाचा अर्थ काय?
- 'तडजोड' या शब्दाचा समानार्थी शब्द लिहा.
- 'झुळूक' या शब्दाचा अर्थ स्पष्ट करा.
निष्कर्ष
समानार्थी शब्दांचा नियमित अभ्यास केल्याने विद्यार्थ्यांची शब्दसंपत्ती वाढते. मराठी लेखन, वाचन, निबंध आणि परीक्षांमध्ये या शब्दांचा उपयोग होतो.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा