Godavari Tambekar

This is educational blog.

Breaking

Res ads

पहिली ते दहावी संपूर्ण अभ्यास

पहिली ते दहावी संपूर्ण अभ्यास
Click On Image

सोमवार, २ नोव्हेंबर, २०२६

समानार्थी 1000 शब्द भाग 4 | Marathi Samanarthi Shabd

1000 महत्त्वाचे मराठी समानार्थी शब्द भाग 4 | Marathi Samanarthi Shabd



प्रस्तावना

मराठी भाषेतील शब्दसंपत्ती वाढवण्यासाठी समानार्थी शब्दांचा अभ्यास महत्त्वाचा आहे. शालेय विद्यार्थी, चौथी व सातवी शिष्यवृत्ती परीक्षा, तसेच स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी ही यादी उपयुक्त आहे.

या लेखात 250 महत्त्वाचे मराठी समानार्थी शब्द दिले आहेत.

1000 मराठी समानार्थी शब्द

  1. दंतुर – दात असलेला, दंतयुक्त
  2. दयनीय – केविलवाणा, करुणाजनक
  3. दयाळूपणा – करुणा, कृपाळूपणा
  4. दर्पोक्ती – बढाई, शेखी
  5. दानधर्म – परोपकार, दानशीलता
  6. दानपेटी – देणगीपेटी, दानपात्र
  7. दिगंत – क्षितिज, दूरवरचा प्रदेश
  8. दिग्विजय – सर्वत्र विजय, जगज्जय
  9. दिनचर्या – दैनंदिन कार्यक्रम, रोजचा दिनक्रम
  10. दिनांक – तारीख, तिथी
  11. दिवाळखोर – कर्जबाजारी, दिवाळे निघालेला
  12. दिव्यता – भव्यता, तेजस्विता
  13. दीप्ती – प्रभा, तेज, कांती
  14. दीर्घायुष्य – चिरायुष्य, दीर्घजीवन
  15. दुराग्रह – हट्ट, अट्टहास
  16. दुरुस्ती – सुधारणा, शुद्धीकरण
  17. दुरावा – अंतर, फूट
  18. दुर्बुद्धी – कुविचार, वाईट बुद्धी
  19. दुर्बलता – अशक्तपणा, कमजोरी
  20. दुर्व्यसन – वाईट सवय, व्यसन
  21. दुर्व्यवहार – गैरवर्तन, वाईट वागणूक
  22. दुष्कृत्य – पापकर्म, वाईट कृत्य
  23. दुष्परिणाम – वाईट परिणाम, विपरीत फल
  24. दुष्प्रचार – अपप्रचार, चुकीची माहिती
  25. दुष्प्रवृत्ती – वाईट प्रवृत्ती, दुर्गुण
  26. दृष्टी – नजर, दृष्टिक्षेप
  27. दृष्टीकोन – विचारसरणी, दृष्टिकोन
  28. देवदूत – दिव्यदूत, स्वर्गदूत
  29. देववाणी – आकाशवाणी, दिव्यवाणी
  30. देवभक्त – भक्त, उपासक
  31. देशभक्त – राष्ट्रभक्त, देशप्रेमी
  32. देशप्रेम – राष्ट्रप्रेम, मातृभूमीप्रेम
  33. देशसेवा – राष्ट्रसेवा, जनसेवा
  34. देशवासी – नागरिक, रहिवासी
  35. धडाका – जोरदार आवाज, गडगडाट
  36. धडधड – धडधडाट, हृदयाचे ठोके
  37. धनिक – श्रीमंत, संपन्न
  38. धनवान – श्रीमंत, संपत्तीवान
  39. धनाढ्य – धनवान, संपन्न
  40. धनसंपदा – संपत्ती, वैभव
  41. धनलोभ – पैशाचा मोह, लोभ
  42. धनलालसा – पैशाची हाव, धनाची इच्छा
  43. धनुर्धर – धनुष्यधारी, बाणधारी
  44. धनुर्धारी – धनुर्धर, बाणधारी
  45. धबधबा – जलप्रपात, धबधब्याचा प्रवाह
  46. धगधगता – जळता, प्रज्वलित
  47. धैर्यवान – धाडसी, साहसी
  48. धैर्यशील – संयमी, धाडसी
  49. धोकादायक – जोखमीचा, संकटकारक
  50. धोकादायकपणा – जोखीम, संकटाची शक्यता
  51. ध्वनी – आवाज, नाद
  52. ध्वनिक्षेपक – ध्वनिवर्धक, लाउडस्पीकर
  53. ध्वनिमुद्रण – ध्वनीलेखन, आवाजाची नोंद
  54. नक्षी – कलाकुसर, नक्षीकाम
  55. नक्षीदार – सुबक, कलाकुसरीचा
  56. नगरी – शहर, नगर
  57. नगरवासी – शहरवासी, नागरिक
  58. नटखट – खोडकर, खट्याळ
  59. नटसम्राट – श्रेष्ठ नट, महान अभिनेता
  60. नटसमूह – नाट्यसंघ, कलाकारांचा समूह
  61. नतमस्तक – नम्र, विनम्र
  62. नम्रभाव – विनय, विनम्रता
  63. नयनरम्य – मनोहर, सुंदर
  64. नवलकथा – अद्भुत कथा, विलक्षण गोष्ट
  65. नवलाई – नावीन्य, वेगळेपणा
  66. नवचैतन्य – नवा उत्साह, नवी ऊर्जा
  67. नवसंकल्प – नवा निर्धार, नवी प्रतिज्ञा
  68. नवोन्मेष – नवनिर्मिती, नावीन्य
  69. नादमय – सुरेल, मधुर
  70. नादमधुर – श्रवणीय, गोड
  71. नादान – भोळा, अज्ञानी
  72. नादिष्ट – नादावलेला, एखाद्या गोष्टीत गुंतलेला
  73. नापसंती – अनिच्छा, अमान्यता
  74. नापीक – ओसाड, कमी उत्पादन देणारी जमीन
  75. नापिकी – पीक न येणे, उत्पादनाचा अभाव
  76. नाराजी – असमाधान, अप्रसन्नता
  77. नास्तिक – निरीश्वरवादी, देव न मानणारा
  78. नास्तिकता – निरीश्वरवाद, अविश्वास
  79. निंदक – टीकाकार, निंदा करणारा
  80. निंदनीय – दोषार्ह, निषेधार्ह
  81. निपटारा – निकाल, निर्णय
  82. निबंध – लेख, प्रबंध
  83. निबंधकार – लेखक, निबंधलेखक
  84. निबंधलेखन – लेखनकला, विचारलेखन
  85. निस्सीम – अमर्याद, अपार
  86. निरंतर – सतत, अखंड
  87. निरंकुश – स्वैर, बंधनमुक्त
  88. निराधार – आधारहीन, असहाय
  89. निरागस – निष्पाप, भोळा
  90. निरामय – निरोगी, आरोग्यपूर्ण
  91. निरुत्साही – खिन्न, उत्साहहीन
  92. निरुपयोगी – व्यर्थ, निष्फळ
  93. निरुपद्रवी – उपद्रव नसलेला, शांत
  94. निरुपम – अतुलनीय, अनुपम
  95. निरोपसमारंभ – निरोप कार्यक्रम, समारोप
  96. निर्यात – परदेशात पाठवलेला माल, निर्यातव्यापार
  97. निरीक्षण – अवलोकन, पाहणी
  98. निरीक्षक – पाहणी करणारा, परीक्षक
  99. निवड – पसंती, चयन
  100. निवेदन – विनंती, सादरीकरण
  101. निवारा – आश्रय, आसरा
  102. निवांत – शांत, निर्धास्त
  103. निवृत्ती – सेवानिवृत्ती, कार्यातून मुक्तता
  104. निवृत्त – सेवामुक्त, कार्यमुक्त
  105. निष्ठुर – कठोर, निर्दयी
  106. निषेध – विरोध, मनाई
  107. निषेधाज्ञा – बंदी, मनाईचा आदेश
  108. निष्कर्ष – अंतिम मत, निर्णय
  109. निष्काम – फलाची अपेक्षा नसलेला, निरपेक्ष
  110. निष्क्रिय – क्रियाहीन, अकार्यक्षम
  111. निसर्गसौंदर्य – नैसर्गिक सौंदर्य, सृष्टीसौंदर्य
  112. निसर्गप्रेमी – निसर्गाचा चाहता, पर्यावरणप्रेमी
  113. निसर्गरक्षक – पर्यावरणरक्षक, संरक्षणकर्ता
  114. निसर्गसंपदा – नैसर्गिक संपत्ती, वनसंपत्ती
  115. निसर्गचक्र – पर्यावरणचक्र, नैसर्गिक चक्र
  116. नूतन – नवीन, नवा
  117. नूतनीकरण – नवीकरण, पुनर्निर्मिती
  118. नूतनीकृत – नव्याने तयार केलेले, सुधारित
  119. नृशंस – क्रूर, निर्दयी
  120. नृपती – राजा, भूपती
  121. पक्षधर – समर्थक, पाठीराखा
  122. पक्षपात – भेदभाव, एका बाजूची बाजू घेणे
  123. पक्षपाती – भेदभाव करणारा, एकांगी
  124. पक्षसमर्थन – पाठिंबा, समर्थन
  125. पक्षाघात – अर्धांगवायू, लकवा
  126. पंकिल – चिखलयुक्त, मळकट
  127. पंकज – कमळ, नीरज
  128. पंजर – पिंजरा, अस्थिपंजर
  129. पंडिताई – विद्वत्ता, पांडित्य
  130. पतन – घसरण, अवनती
  131. पताका – ध्वज, निशाण
  132. पतित – पडलेला, अधःपतित
  133. पतिव्रता – पतीनिष्ठ स्त्री, साध्वी
  134. पतीनिष्ठा – निष्ठा, समर्पण
  135. पथिक – वाटसरू, प्रवासी
  136. पथदर्शक – मार्गदर्शक, दिशा दाखवणारा
  137. पदवी – उपाधी, शैक्षणिक दर्जा
  138. पदाधिकारी – अधिकारी, पदावर असलेली व्यक्ती
  139. पदोन्नती – बढती, पदवाढ
  140. पदच्युत – पदावरून दूर केलेला, पदभ्रष्ट
  141. पदर – साडीचा भाग, वस्त्राचा काठ
  142. परंपरा – प्रथा, रूढी
  143. परंपरागत – रूढ, पूर्वापार चालत आलेला
  144. परंपरावादी – रूढीवादी, पारंपरिक विचारांचा
  145. परवाना – अनुमतीपत्र, परवानगीपत्र
  146. परवानगी – अनुमती, संमती
  147. परामर्श – सल्ला, विचारविनिमय
  148. परिपाठ – ठरलेली पद्धत, क्रम
  149. परिपत्रक – सूचना पत्र, आदेशपत्र
  150. परिष्करण – शुद्धीकरण, सुधारणा
  151. परिष्कृत – सुधारित, शुद्ध
  152. परिशीलन – अभ्यास, मनन
  153. परीक्षक – तपासनीस, मूल्यांकनकर्ता
  154. परीक्षा – कसोटी, चाचणी
  155. परीक्षार्थी – विद्यार्थी, परीक्षा देणारा
  156. परिश्रमपूर्वक – मेहनतीने, कष्टाने
  157. परिषदा – सभा, संमेलन
  158. पर्याय – विकल्प, दुसरा मार्ग
  159. पर्यायवाची – समानार्थी, समान अर्थाचा
  160. पर्यवेक्षण – देखरेख, निरीक्षण
  161. पर्यवेक्षक – देखरेख करणारा, निरीक्षक
  162. पर्यावरण – परिसर, सभोवतालचे वातावरण
  163. पर्यावरणपूरक – निसर्गस्नेही, पर्यावरणाला अनुकूल
  164. पर्यावरणसंवर्धन – निसर्गसंरक्षण, पर्यावरणरक्षण
  165. पर्यावरणीय – पर्यावरणाशी संबंधित, निसर्गसंबंधी
  166. पराजय – हार, अपयश
  167. पराजित – हरलेला, पराभूत
  168. परिमाण – माप, प्रमाण
  169. परिमित – मर्यादित, मोजका
  170. परिपाक – परिणाम, फलित
  171. परिपक्वता – प्रौढता, परिपक्वपणा
  172. परिष्कृतपणा – सफाईदारपणा, शुद्धता
  173. पर्जन्य – पाऊस, वर्षा
  174. पर्जन्यमान – पावसाचे प्रमाण, वर्षामान
  175. पर्जन्यवृष्टी – पाऊस पडणे, वर्षाव
  176. पर्णकुटी – पानांची झोपडी, पर्णशाळा
  177. पर्णशाळा – पानांची झोपडी, पर्णकुटी
  178. पल्लवित – बहरलेले, फुललेले
  179. पल्लवित होणे – उमलणे, विकसित होणे
  180. पांडुर – फिकट पांढरा, पांडुरवर्णी
  181. पांडुरंग – विठ्ठल, विठोबा
  182. पावित्र्य – शुद्धता, पवित्रता
  183. पावन – पवित्र, शुद्ध
  184. पावनता – पवित्रता, निर्मळता
  185. पिळवणूक – शोषण, अन्यायकारक वागणूक
  186. पिळदार – मजबूत, सुदृढ
  187. पिसारा – पक्ष्यांच्या पंखांचा विस्तार, पंखांचा झुबका
  188. पिशाच्च – भूत, प्रेतात्मा
  189. पिसाळलेला – वेडावलेला, उन्मत्त
  190. पीडित – त्रस्त, दुःखी
  191. पीडा – वेदना, त्रास
  192. पीडन – छळ, त्रास देणे
  193. पुण्य – सत्कर्म, सुकृत
  194. पुण्यवान – भाग्यवान, सत्कर्मी
  195. पुण्याई – सत्कर्माचे फळ, सुकृत
  196. पुनीत – पवित्र, पावन
  197. पुरातन – प्राचीन, जुने
  198. पुरातत्त्व – प्राचीन वस्तूंचा अभ्यास, पुरावस्तूशास्त्र
  199. पुरोगामी – प्रगतिशील, पुढारलेला
  200. पुरोगामित्व – प्रगतिशीलता, पुढारलेपणा
  201. पूर्वज – पूर्वपुरुष, वाडवडील
  202. पूर्वापार – प्राचीन काळापासून, परंपरेने
  203. पूर्वसूचना – आगाऊ सूचना, पूर्वकल्पना
  204. पूर्वनियोजन – आधीची योजना, पूर्वतयारी
  205. पूर्वार्ध – पहिला भाग, सुरुवातीचा भाग
  206. पूर्वसंध्या – आदल्या दिवसाची संध्याकाळ, पूर्वरात्र
  207. पूर्वाभास – पूर्वसंकेत, आधीची चाहूल
  208. पूर्वानुमान – अंदाज, पूर्वकल्पना
  209. पूर्वग्रह – आधीपासूनचा समज, पक्षपाती मत
  210. पूर्वतयारी – आधीची तयारी, नियोजन
  211. पूर्वदिशा – पूर्वेकडील दिशा, प्राची
  212. पूर्वजन्म – आधीचा जन्म, मागील जन्म
  213. पूर्वस्थिती – आधीची अवस्था, पूर्वावस्था
  214. पूर्ववत – पूर्वीसारखे, जसेच्या तसे
  215. पूर्वनिर्धारित – आधी ठरवलेले, निश्चित केलेले
  216. पूर्वलक्षण – आधीची खूण, पूर्वसंकेत
  217. पूर्वसूचक – संकेत देणारा, पूर्वलक्षण दर्शवणारा
  218. पूर्वार्जित – आधी मिळवलेले, पूर्वीचे
  219. पूर्वानुभव – आधीचा अनुभव, पूर्वीचे ज्ञान
  220. पूर्वनियोजित – आधी ठरवलेले, नियोजित
  221. प्रकाशमान – उजळ, तेजस्वी
  222. प्रकाशकिरण – तेजकिरण, रश्मी
  223. प्रकाशपुंज – तेजोमय समूह, प्रकाशसमूह
  224. प्रकाशचित्र – छायाचित्र, फोटो
  225. प्रकाशझोत – तेजाचा झोत, उजेड
  226. प्रकाशवाट – उजेडाचा मार्ग, प्रकाशमार्ग
  227. प्रकाशयोजना – रोषणाई, दिव्यांची व्यवस्था
  228. प्रकाशस्तंभ – दीपस्तंभ, दीपगृह
  229. प्रकाशन – प्रसिद्धी, प्रकाशित करणे
  230. प्रकाशित – प्रसिद्ध, छापून आलेले
  231. प्रकाशक – प्रकाशन करणारा, पुस्तक छापणारा
  232. प्रकाशिका – प्रकाशित करणारी संस्था किंवा व्यक्ती, प्रकाशनकर्ती
  233. प्रकाशनगृह – प्रकाशन संस्था, पुस्तक प्रकाशक
  234. प्रकाशोत्सव – दीपोत्सव, रोषणाईचा उत्सव
  235. प्रकाशवर्ष – अंतराचे एकक, प्रकाशाने एका वर्षात पार केलेले अंतर
  236. प्रकाशसंश्लेषण – अन्ननिर्मितीची वनस्पतीय प्रक्रिया, प्रकाशाच्या साहाय्याने अन्ननिर्मिती
  237. प्रगल्भ – परिपक्व, अनुभवी
  238. प्रगल्भता – परिपक्वता, समजूतदारपणा
  239. प्रचंड – विशाल, अफाट
  240. प्रचंडता – विशालता, अफाटपणा
  241. प्रचुर – विपुल, भरपूर
  242. प्रचुरता – विपुलता, मुबलकता
  243. प्रज्वलित – पेटलेला, प्रज्वलित झालेला
  244. प्रज्वलन – पेट घेणे, ज्वलन
  245. प्रज्ञा – बुद्धिमत्ता, विवेक
  246. प्रज्ञावंत – बुद्धिमान, ज्ञानी
  247. प्रबळ – बलवान, शक्तिशाली
  248. प्रबळता – ताकद, सामर्थ्य
  249. प्रबोधन – जागृती, ज्ञानप्रसार
  250. प्रबुद्ध – जागृत, ज्ञानी

समानार्थी शब्द म्हणजे काय?

एखाद्या शब्दाचा अर्थ समान किंवा जवळपास समान असणाऱ्या दुसऱ्या शब्दाला समानार्थी शब्द म्हणतात.

उदाहरणे:

  • धनिक – श्रीमंत
  • दृष्टी – नजर
  • पर्याय – विकल्प
  • प्रज्ञा – बुद्धिमत्ता

विद्यार्थ्यांसाठी सराव प्रश्न

  1. 'धनाढ्य' या शब्दाचा समानार्थी शब्द लिहा.
  2. 'परंपरा' या शब्दाचे दोन समानार्थी शब्द लिहा.
  3. 'पर्जन्य' या शब्दाचा अर्थ काय?
  4. 'प्रगल्भ' या शब्दाचा समानार्थी शब्द लिहा.
  5. 'निवारा' या शब्दाचे दोन समानार्थी शब्द लिहा.

निष्कर्ष

समानार्थी शब्दांचा अभ्यास केल्याने विद्यार्थ्यांची शब्दसंपत्ती वाढते. मराठी लेखन, वाचन, निबंधलेखन आणि विविध परीक्षांमध्ये या शब्दांचा उपयोग होतो.


कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:

टिप्पणी पोस्ट करा