Godavari Tambekar

This is educational blog.

Breaking

Res ads

पहिली ते दहावी संपूर्ण अभ्यास

पहिली ते दहावी संपूर्ण अभ्यास
Click On Image

रविवार, २५ ऑक्टोबर, २०२६

ऑक्टोबर २५, २०२६

4th scolarship समानार्थी शब्द (वर्णानुक्रमानुसा

        ( समानार्थी शब्द (वर्णानुक्रमानुसार )


           


अभिनेता = नट, कलावंत
अपराध = गुन्हा
अग्नी = आग, अनल, पावक, वन्ही,  विस्तव, वैश्वानर अत्याचार = अन्याय, जुलूम
अचल = स्थिर, शांत, पर्वत
अपाय = त्रास, इजा
अमृत = पीयूष, सुधा, संजीवनी
अवचित = एकदम, अचानक
अवर्षण = दुष्काळ (पाऊस न पडणे)
अविरत = सतत, अखंड
अनर्थ = अरिष्ट, संकट
अरण्य = रान, वन, कानन, विपिन, जंगल
अहंकार = गर्व, घमेंड, दर्प
आई = माता, जननी, माउली, माय, मातोश्री, जन्मदात्री, जन्मदा
आरसा = दर्पण, मुकुर
आरंभ प्रारंभ, सुरुवात
आकाश = गगन, नभ, अंबर, व्योम, आभाळ, ख, तारांगण
आयुष्य = जीवन
आनंद हर्ष, मोद, तोष, आमोद, संतोष, उल्हास
आश्चर्य = नवल, अचंबा, विस्मय
आज्ञा आदेश, हुकूम
आपत्ती - संकट, विपत्ती, अरिष्ट
आसन = बैठक
आस - इच्छा, मनीषा, अपेक्षा
आसक्ती - लोभ, हव्यास
आसूड = चाबूक
अंग = शरीर, तनू, काया, कुडी, देह, बाजू
अंगार  = निखारा, विस्तव
अंत = शेवट, अखेर
अंतरिक्ष = अवकाश
अंधार = काळोख, तम, तिमिर
इहलोक = मृत्युलोक
इशारा = सूचना, खूण
इंद्र = सुरेंद्र, देवेंद्र
उणीव = कमतरता, न्यून, न्यूनता
उपवन = बगीचा, बाग, उद्यान, वाटिका
उदर = पोट
उदास = खिन्न, दुःखी
उत्कर्ष = भरभराट, संपन्नता, समृद्धी
उपद्रव = त्रास, छळ
ऊर्जा = शक्ती
ऋषी = मुनी, वैरागी, योगी, साधू
एकजूट = एकी, ऐक्य, एकता
ऐश्वर्य = श्रीमंती, वैभव
औक्षण = ओवाळणे
कष्ट = श्रम, मेहनत
करमणूक = मनोरंजन
कट = कारस्थान, डाव
कटी = कंबर
कठोर = निर्दय, निष्ठुर
कनक = सोने, कांचन, हेम, सुवर्ण
कमळ = पंकज, अंबुज, राजीव, पुष्कर, पद्म, सरोज, कुमुदिनी
कपाळ = ललाट, भाल, मस्तक, निढळ
काठ = तीर, किनारा, तट
कान = कर्ण, श्रवण, श्रोत्र
कावळा = काक, एकाक्ष, वायस
काष्ठ = लाकूड
किल्ला = गड, तट, दुर्ग
किमया = जादू, चमत्कार
कुटी = झोपडी, खोपट
कृपण = कंजूष, चिकू
कृश = हडकुळा, सडपातळ
खडक = खूप मोठा दगड, पाषाण
खटाटोप = प्रयत्न, मेहनत, धडपड
खग = पक्षी, विहग, अंडज, द्विज
खड्ग = तलवार, समशेर
खेडे = गाव, ग्राम
खंत = खेद, दुः
ख ख्याती = प्रसिद्धी, कीर्ती
गवई = गायक
ग्रंथ = पुस्तक
गनीम शत्रू, अरी, वैरी, दुश्मन
गणपती = गजानन, लंबोदर, विनायक, एकदंत, गौरीसुत, प्रथमेश, गणनायक, गणराज, अमेय, गजवदन, गौरीनंदन, विघ्नहर्ता
गरुड खगेंद्र, ‌द्विजराज, वैनतेय
गृहिणी घरधनीण
गाणे = गीत
गाय = धेनू, गो, गोमाता
गोष्ट = कथा, कहाणी
गौरव = सत्कार, सन्मान, अभिनंदन
गंध = वास, परिमळ
घर = सदन, गृह, निवास, भवन, गेह, आलय, निकेतन, तुरंग, वाजी
घोडा = हय, अश्व, तुरग, वारु
चेहरा तोंड, मुख, वदन, आनन
चौफेर = चहूकडे, सर्वत्र, भोवताली
चंद्र = रजनीनाथ, शशांक, शशी, सोम, निशानाथ, इंदू, सुधांशू, सुधाकर
चांदणे = कौमुदी, ज्योत्स्ना, चंद्रिका
छडा = शोध, तपास
छंद = नाद, आवड
छिद्र = भोक
जरा = म्हातारपण
जयघोष जयजयकार
जिन्नस = पदार्थ
जिव्हाळा = माया, प्रेम, ममता
जीर्ण = जुने
ज्येष्ठ = मोठा, वरिष्ठ
झाड वृक्ष, तरू, पादप, द्रुम
झुंबड = गर्दी, रीघ, थवा
झुंज = लढा, संग्राम, संघर्ष
झेंडा = ध्वज, निशाण, पताका
झोका = हिंदोळा, झोपाळा
टंचाई = कमतरता
ठसा = खूण, छाप, मुद्रा
ठग = लुटारू, भामटा, लुटारू
ठक = लबाड
ठेकेदार = कंत्राटदार, मक्तेदार
डोके = मस्तक, शिर, माथा, शीर्ष
डोंगर = पर्वत, नग, शैल, अचल
डोळे = चक्षु, अक्ष, नयन, नेत्र, लोचन
ढग = मेघ, जलद, अभ्र, अंबुद, पयोद
ढीग रास, खच, थर
तलाव = कासार, सारस, तटाक, तळे
तरुण = जवान, युवक
तारे = तारका, चांदण्या, नक्षत्रे
तारू = जहाज, गलबत
तिमिर = अंधार, काळोख
तृषा = तहान, लालसा
तृण = गवत
तुरुंग = कारागृह, कैदखाना, बंदीखाना
थंड शीत, गार, शीतल
थवा = समुदाय, घोळका, गट, चमू, जमाव
दंत = दात
दंडवत = नमस्कार, प्रणाम, नमन
दास = चाकर, नोकर
दारा = बायको, पत्नी
दानव = राक्षस, दैत्य, असुर
दागिना = अलंकार, भूषण
दिन = दिवस, वासर, अह
दीन = गरीब, रंक, दरिद्री
दुजा = दुसरा
दुनिया = जग, विश्व
दुर्दशा = दुरवस्था, दुःस्थिती
दुर्धर = कठीण, गहन
देव = सुर, ईश्वर, ईश, परमेश
दैन्य = दारिद्रय, गरिबी
धरती धरणी, भूमी, पृथ्वी,वसुंधरा, वसुधा, महि ,क्षोणी, धरित्री, अवनी,रसा
धवल = पांढरे, शुभ्र
धनुष्य = चाप, कोदंड, धनू ,तीरकमठा
धन = पैसा, संपत्ती, द्रव्य वित्त, संपदा
नगर = शहर, पूर, पुरी
नजराणा = भेट, उपहार
नवनीत = लोणी
नदी = सरिता, तटिनी,जीवनदायिनी
नृप = राजा, भूप, भूपती,भूपाळ, नरेश, महीपती
नाथ = धनी, स्वामी
नारळ = श्रीफळ, नारिकेल
निर्जन = ओसाड
निर्झर = झरा
निर्मळ = स्वच्छ
निश्चय = निर्धार, निग्रह
नीच = तुच्छ, अधम, चांडाळ
नेता = नायक, पुढारी
नौदल = आरमार
पशू = प्राणी, जनावर, श्वापद
पती भ = नवरा, भ्रतार
पर्वत = नग, अद्री, गिभि अचल, शैल
परिमल = सुवास, सुगंध
पाणी = जल, पय, उदक,वारी, नीर, सलील, जीवन
पारंगत निपुण, तरबेज, कुशल, पटू
पान= पर्ण, पत्र, पल्लव, दल
पोपट= राघू, रावा, शुक, कीर
पंक = चिखल
पंक्ती पंडित रांग, ओळ, पंगत
पंडित =शास्त्री, विद्वान, बुद्धिमान
प्रकाश उजेड, तेज
प्रजा = लोक, रयत, जनता
प्रपंच = संसार
प्रतीक चिन्ह, खूण
प्रताप = पराक्रम, शौर्य
प्राचीन = पूर्वीचा, पुरातन, जुनाट
प्रातः काळ = सकाळ, उषा, पहाट
प्रेम = माया, लोभ, स्नेह
फूल = पुष्प, सुमन, कुसुम, सुम
बहर = हंगाम, सुगी
बक = बगळा
बाप = वडील, पिता, जनक, जन्मदाता, तात
बांधेसूद = रेखीव, सुडौल
बेढब = बेडौल
बेल = वृषभ, पोळ, खोंड
बंधन निबंध, मर्यादा
बंधू = भाऊ, भ्राता
ब्रीद = बाणा, प्रतिज्ञा
भगिनी बहीण, सहोदरी, अग्रजा, अनुजा
भरवसा = विश्वास, खात्री
भार = ओझे
भान = शुद्ध, जागृती
भाऊबंद नातेवाईक, आप्त, सगेसोयरे
भुंगा = भ्रमर, भृंग, अलि, मिलिंद
भू = जमीन, धरा, भूमी, धरणी, धरित्री
भेद = फरक, भिन्नता
भेकड भित्रा, भ्याड, भीरू
महिमा = थोरवी, मोठेपणा, माहात्म्य
मनसुबा = बेत, विचार
मकरंद = मध
मलूल = निस्तेज
मंदिर = देऊळ, देवालय
मयूर = मोर
मत्सर = द्वेष, असूया
मार्ग = रस्ता, वाट, पथ, सडक
मानव = मनुष्य, माणूस, नर, मनुज
मासा=मीन, मत्स्य
मित्र= दोस्त, सवंगडी, साथीदार, सोबती, स्नेही
मुलामा = लेप
मुलगा = सुत, पुत्र, तनय, नंदन, लेक, आत्मज
मुलगी = तनया, दुहिता, कन्या, तनुजा, लेक, सुता, पुत्री, आत्मजा
मूषक = उंदीर
मेष = मेंढा
मोहिनी = भुरळ
मौज = मजा, गंमत
मंगल = पवित्र
याचक = भिकारी
यातना = दुःख, वेदना
यान = अंतराळवाहन
युवती = तरुणी
रात्र = रजनी, यामिनी, निशा, रात
रूक्ष = कोरडे, नीरस
रोष = राग
रंक = गरीब
लढा = लढाई, संघर्ष, संग्राम
लाज = शरम, भीड
लाडका आवडता
लावण्य= सौंदर्य,
वर=नवरा,पती, भ्रतार
वंदन = नमस्कार, प्रणाम, नमन, अभिवादन, प्रणिपात
वर्षा = पाऊस, पावसाळा
वचक = धाक, दरारा
वत्स = वासरू, बालक
वारा = वायू, वात, अनिल, मरुत, पवन, समीर
वासना = इच्छा
वाली = रक्षणकर्ता, कैवारी
वायदा करार
विलंब = उशीर
विमल = निष्कलंक, निर्मळ
विवंचना = काळजी, चिंता
विद्रूप = कुरूप
विनय = नम्रता
विस्तृत = विशाल, विस्तीर्ण
विस्मय = आश्चर्य, नवल
विलग = सुटे, अलग
विषण्ण = खिन्न, कष्टी
वीज = चपला, चंचला, तडिता, बिजली, सौदामिनी, विद्युत, विद्युल्लता
वेश = पोशाख, पेहराव
व्यथा दुःख, वेदना, यातना
व्रण = खूण, क्षत
व्याकूळ = दुःखी, कासावीस
शव = प्रेत
शक्ती= बळ, जोर, ताकद, सामर्थ्य, ऊर्जा
शर = बाण, तीर, सायक
शत्रू = अरी, रिपू, वैरी
शेज = बिछाना, अंथरूण, शय्या
शिकारी = पारधी
शिक्षक = गुरुजी, गुरू, मास्तर
शीघ्र = जलद, लवकर
शीण = थकवा
शिकस्त = पराकाष्ठा
सज्जन = संत
समाधान = आनंद, संतोष
समुद्र = सागर, सिंधू, रत्नाकर, जलधी, पयोधी, जलनिधी
समय = वेळ
साप = सर्प, भुजंग, अही
संहार = नाश, विनाश, सर्वनाश, विध्वंस
स्वच्छ = नीटनेटका, निर्मळ, साफ
स्तुती = प्रशंसा, कौतुक
साधू = संन्यासी, मुनी, ऋषी
साथ = सोबत, संगत

सुगम = सुलभ, सोपा, सुकर
सुरेल = सुश्राव्य
सुंदर = सुरेख, छान, देखणे
सीमा = वेस, मर्यादा, शीव
सेवक = दास, नोकर
सैन्य = फौज, दल
संघ = गट, चमू, समूह
संशोधक = शास्त्रज्ञ
संदेश = निरोप, सांगावा
संकल्प = बेत, मनसुबा
स्वामी = धनी, मालक
स्वेद = घाम, घर्म
सूर्य = रवी, भास्कर, भानू, आदित्य, दिनकर, दिनमणी, सविता, वासरमणी, मार्तंड, मित्र
संग्राम - युद्ध, समर, संगर, लढाई
संशय = शंका
सिंह = वनराज, केसरी, मृगेंद्र
स्त्री = महिला, वनिता, नारी ,ललना, कामिनी
हताश = निराश
हरीण = मृग, सारंग, कुरंग
हत्ती = गज, कुंजर
हात = कर, हस्त, पाणि, भुजा, बाहू हिम = बर्फ
हिंमत = धैर्य, धाडस
हुशार = चतुर, चाणाक्ष
होडी = नाव, नौका, तर
क्षत = जखम, व्रण, इजा
क्षमा = माफी
क्षय = झीज, ऱ्हास
क्षीण = अशक्त
क्षीर = दूध
क्षुधा = भूक
क्षेम = कल्याण, हित, कुशल
क्षोभ = क्रोध
ज्ञान = विद्या
ज्ञाता = शहाणा, जाणकार

शनिवार, २४ ऑक्टोबर, २०२६

ऑक्टोबर २४, २०२६

4 th scolarship जाहिरातीवर आधारित प्रश्न

   जाहिरातीवर आधारित प्रश्न




( स्वाध्याय )जाहिरातीवर आधारित प्रश्न

प्र. पुढे दिलेल्या जाहिराती लक्षपूर्वक वाचा व त्याखालील प्रश्नांच्या उत्तराच्या योग्य पर्याय क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा 

जाहिरात  1

आनंदासाठी कला व कलेसाठी सोहळा
कलामंच व कलाप्रेमी मंडळ आयोजित
तालुकास्तरीय भव्य रांगोळी प्रदर्शन
(शाहुवाडी तालुक्यातील सर्व माध्यमांच्या शाळांतील मुलामुलींच्या कलागुणांचे प्रदर्शन)
विदयार्थ्यांच्या कलागुणांना प्रोत्साहन देण्यासाठी अवश्य भेट दया.

              *विशेष रांगोळी दालन*
पाण्यावरील व पाण्याखालील उत्कृष्ट रांगोळी कला

दिनांक:  २४ डिसेंबर ते २७ डिसेंबर
   वेळ :   सकाळी ११ ते ६
स्थळ : वारणा विद्यालय, कोतोली ता. शाहुवाडी, जि. कोल्हापूर

1. रांगोळी प्रदर्शन कोणत्या स्तरावर भरणार आहे?
   (1) शालेयस्तर (2) तालुकास्तर (3) जिल्हास्तर (4) राज्यस्तर
उत्तर:2) तालुकास्तर

2. रांगोळी प्रदर्शन किती दिवस सुरू राहणार आहे?
   (1) तीन (2) पाच  (3) चार (4) दोन
उत्तर:3) चार

3. रांगोळी प्रदर्शनाचे खास वैशिष्ट्य काय आहे?
    (1) पाण्यावरील व पाण्याखालील रांगोळी
    (2) विविध रंगांतील रांगोळी
    (3) विद्यार्थ्यांनी काढलेली रांगोळी
    (4) कलाप्रेमींनी काढलेली रांगोळी
उत्तर:1) पाण्यावरील व पाण्याखालील रांगोळी

📝( सरावासाठी जाहिरात  )
__________________________
{ जाहिरात 2 }

स्वतःचे रक्षण स्वतः करा! अन् शरीरही लवचीक बनवा !!
कराटे शिका आणि निर्भय राहा
पंच, किक, थ्रो अशा अनेक कौशल्यांचे मार्शल आर्ट तज्ज्ञांकडून प्रशिक्षण
* सुट्टीतील खास कराटे वर्ग *
व्हाईट, यलो, रेड, ग्रीन व ब्लॅक बेल्ट यांचे प्रशिक्षण • आमच्या वर्गातील अनेक विद्यार्थ्यांची राज्यस्तरावर निवड

स्थळ : दत्तसेवा विद्यालयाचे भव्य प्रांगण
शुल्क : ३० दिवसांसाठी ₹६०० फक्त
* प्रथम प्रवेश घेणाऱ्या २० विद्यार्थ्यांना मोफत गणवेश संपर्क : ९०९६८XXXXX

खास बाब : राज्यस्तरावर निवड झालेल्या विद्यार्थ्यांचे प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिक
1. वरील जाहिरात कशाशी संबंधित आहे?
  (1) कुस्ती प्रशिक्षण (2) कराटे प्रशिक्षण (3) योगासने प्रशिक्षण (4) संरक्षण प्रशिक्षण
उत्तर:2) कराटे प्रशिक्षण

2. पुढीलपैकी कोणत्या कौशल्यांचे मार्गदर्शन प्रशिक्षणामध्ये होणार आहे?
(अ) पंच (ब) किक (क) थ्रो
(1) फक्त अ बरोबर (2) फक्त ब बरोबर
(3) अ आणि ब बरोबर (4) अ, ब आणि क बरोबर
उत्तर:4) अ, ब आणि क बरोबर

3. कराटे शिकल्यामुळे पुढीलपैकी कोणती गोष्ट होणार नाही?
  (1) स्वतःचे रक्षण करता येईल.(2) शरीर लवचीक बनवता येईल. (3) मोफत गणवेश घेता येईल. (4) निर्भय बनता येईल.
उत्तर:3) मोफत गणवेश घेता येईल.
__________________________
( जाहिरात 3 )

त्वरा करा ! त्वरा करा !! त्वरा करा !!!
शालेय युनिफॉर्म स्पेशल विक्री भांडार
         आदर्श गणवेश भांडार
        रानडे रोड, दादर, मुंबई - २८
सर्व शाळांचे गणवेश मिळण्याचे एकमेव ठिकाण
              आजच भेट दया.
आमची खास वैशिष्ट्ये :  • कधीही न चुरगळणारे कापड • मजबूत शिलाई
• रंग न जाण्याची खात्री • विद्यार्थ्यांच्या मापाप्रमाणे गणवेश शिवून मिळतील.
खास ऑफर : तीन गणवेश घेतल्यास तिसरा गणवेश निम्म्या किमतीत
            * ऑफर फक्त ३० जूनपर्यंतच *
1. वरील जाहिरात कशाशी संबंधित आहे ?
    (1) पुस्तके (2) गणवेश (3) सहल (4) कापड
उत्तर:2) गणवेश

2. पुढीलपैकी कोणते वैशिष्ट्य जाहिरातीचे नाही ?
   (1) न चुरगळणारे कापड (2) मजबूत शिलाई (3) रंग न जाण्याची खात्री (4) मोफत गणवेश
उत्तर:4) मोफत गणवेश

3. ही जाहिरात कोणत्या महिन्यात दिलेली नसावी ?
     (1) जून (2) मे (3) ऑगस्ट (4) एप्रिल
उत्तर:3) ऑगस्ट
__________________________
{ जाहिरात 4}

पर्यावरणपूरक - इको फ्रेंडली
           चित्ताकर्षक मखरांचे प्रदर्शन
पर्यावरण वाचवूया, गणेशोत्सव साजरा करूया
आकर्षक रंगांची, सुंदर डिझाइनची
सहज घडी करता येणारी लहान मोठी
          माफक दरात___ मखरे
खास वैशिष्ट्य : कागदाच्या लगद्यापासून तयार केलेली मखरे. हेसुद्धा मिळणार : मनोहारी दागिने, माळा, कंठी, समई आणि उंदीरमामा
                  स्थळ : सोमवार पेठ, पुणे
                  वेळ: सकाळी १० ते रात्री १०
                  संपर्क : ९२८४९XXXXX
1. मखराचे पुढीलपैकी कोणते वैशिष्ट्य नाही?
      (1) आकर्षक रंग (2) सुंदर डिझाइन (3) माफक दर (4) घडी न करता येणारे
उत्तर:4) घडी न करता येणारे

2. मखरासोबतच आणखी कोणत्या वस्तू तेथे मिळणार आहेत ?
    (1) थर्माकोल, केळी (2) हार, फुले (3) कंठी, उंदीरमामा (4) गुलाल, फटाके
उत्तर:3)कंठी, उंदीरमामा

3. जाहिरातीत दिलेले खास वैशिष्ट्य कोणते ?
    (1) माफक दर (2) कागदाच्या लगद्यापासून तयार केलेली मखरे (3) सुंदर डिझाइनची मखरे (4) सहज घडी करता येणारी मखरे
उत्तर:2) कागदाच्या लगद्यापासून तयार केलेली मखरे
__________________________
जाहिरात 5 }

सेल!   अमृतमहोत्सवी स्वातंत्र्यदिनाच्या निमित्ताने ३०% ते ५०% सूट  सेल!
.शालेय गणवेश     .शालेय स्टेशनरी . स्काऊट गाईड गणवेश.
.आर. एस. पी. गणवेश   .सफेद सलवार व कुडता .शालेय शूज
               स्थळ : शालेय वस्तू भांडार, लक्ष्मी रोड, पुणे दिनांक : १० ऑगस्ट ते १६ ऑगस्ट     .       वेळ : सकाळी १० ते रात्री ८ पर्यंत

1. 'अमृतमहोत्सव' किती वर्षांनी साजरा करतात?
     (1) २५ वर्षे (2) ५० वर्षे (3) ७५ वर्षे (4) ६० वर्षे
उत्तर :3) ७५ वर्षे

2. खरेदी केलेल्या वस्तूंवर किती टक्के सूट आहे?
(1) 20% ते 40% (2) ३०% ते ५०%(3) 10% ते 30% (4) २०% ते ३०%
उत्तर:2) ३०% ते ५०%

3) सेलचा कालावधी किती दिवस आहे?
   (1) एक आठवडा  (2) १० दिवस (3) २ आठवडे
(4) ६ दिवस
उत्तर:1) एक आठवडा
__________________________
जाहिरात 6 }

       सुवर्णसंधी ! सुवर्णसंधी !! सुवर्णसंधी !!
   ग्रह-ताऱ्यांच्या साक्षीने__ निसर्गाशी एकरूप होऊया!          आकाशदर्शन सोहळा

निःशुल्क प्रवेश

              रात्रीच्या नभात चमचमणारे तारे
                  चंद्राचा तेजोमय प्रकाश
              दूरच्या ग्रहांचा मोहक प्रवास

                                          मर्यादित १०० विद्यार्थ्यांसाठी

खास दुर्बिणीतून सगळं काही आपल्या डोळ्यासमोर
दिनांक : २८ फेब्रुवारी
वेळ : सायंकाळी ६:३० ते रात्री १०:३०
स्थळ : चंद्रशेखर वेंकट रामन उद्यान, विरार पश्चिम.

विशेष बाब : खगोलशास्त्रज्ञांशी थेट संवाद, खगोल प्रश्नमंजूषा स्पर्धा व विज्ञान कुतूहल पुस्तक भेट

1. दुर्बिणीमधून कोणती गोष्ट पाहावयास मिळणार आहे?   (1) चमचमणारे तारे (2) दूरच्या ग्रहांचा मोहक प्रवास.     (3) तेजोमय चंद्र  (4) पर्याय 1, 2 व 3 मधील सर्व
उत्तर:4) पर्याय 1, 2 व 3 मधील सर्व

2. आकाशदर्शन सोहळ्यातील विशेष बाब कोणती नाही ? (1) खगोलशास्त्रज्ञांशी थेट संवाद (2) खगोल प्रश्नमंजूषा स्पर्धा (3) विमानात बसण्याची संधी (4) विज्ञान कुतूहल पुस्तक भेट
उत्तर:3) विमानात बसण्याची संधी

3. आकाशदर्शन सोहळ्यात किती विद्यार्थ्यांना प्रवेश देणार आहेत ?
(1) शंभर (2) दोनशे (3) पन्नास (4) पाचशे
उत्तर:1) शंभर
__________________________
जाहिरात 7 }

                        बालनाट्य महोत्सव
               कल्पनांना पंख ___अभिनयाला रंग
        ४ ते १४ वयाच्या बालप्रेक्षकांना हसवण्यासाठी
       आपल्याच शहरात आनंद व कलाविष्काराचा संगम
                      दिवाळी सुट्टीतील मौजमजा
        कलामंच बालचमू सादर करीत आहे दोन बालनाट्ये
                       अदृश्य होणारा राक्षस
                          जादूई चेटकीण
   कलाकार : बालचमूचे यशस्वी कलाकार
  दिनांक : २० ऑक्टोबर ते २४ ऑक्टोबर
  वेळ : सायंकाळी ५ ते रात्री ९
स्थळ : बालरंगमंच, हनुमाननगर, कांदिवली पूर्व, मुंबई.

खास आकर्षण : अदृश्य राक्षस व जादूई चेटकीण सोबत सेल्फी काढण्याची संधी

1. बालनाट्य महोत्सव कोणत्या वयोगटातील मुलांसाठी आहे?
  (1) ५ ते १५ वर्षे (2) ४ ते १४ वर्षे (3) ४ ते १२ वर्षे (4) ८ ते १६ वर्षे
उत्तर 2) ४ ते १४ वर्षे

2. बालनाट्य महोत्सव कधी होणार आहे?
  (1) उन्हाळी सुट्टीत (2) नाताळच्या सुट्टीत (3) दिवाळी सुट्टीत (4) गणपतीच्या सुट्टीत
उत्तर: 3) दिवाळी सुट्टीत

3. बालनाट्य महोत्सवाचे खास आकर्षण कोणते ?
   (1) अदृश्य राक्षस व जादूई चेटकीण सोबत सेल्फी
   (2) चेटकीण सोबत फिरण्याची संधी
   (3) अदृश्य राक्षस व जादूई चेटकीण सोबत अभिनय
   (4) राक्षसासोबत कुस्ती खेळण्याची संधी
उत्तर :1) अदृश्य राक्षस व जादूई चेटकीण सोबत सेल्फी

शुक्रवार, २३ ऑक्टोबर, २०२६

ऑक्टोबर २३, २०२६

4थी scolarship 🥉 संवाद व त्यावर आधारित प्रश्न

 🥉 संवाद व त्यावर आधारित प्रश्न


💡(लक्षात ठेवा )

1.दोन किंवा अधिक व्यक्तींमध्ये होणाऱ्या बोलण्याला 'संवाद' म्हणतात.
2. संवाद कोठे झाला ? केव्हा झाला? कोणाकोणांत झाला? संवादाचा विषय काय होता? असे कोण म्हणाले? या प्रकारचे प्रश्न विचारले जातात.
3. संवाद काळजीपूर्वक वाचा. स्थळ, वेळ, प्रत्यक्ष सहभागी व्यक्तींची संख्या, उपस्थित व्यक्तींची संख्या नीट लक्षात घ्या.
4. फक्त मान डोलावणारी, बाय-बाय असा इशारा करणारी, टाळ्या वाजवणारी, हसणारी व्यक्ती प्रत्यक्ष सहभागी व्यक्तींमध्ये येत नाही.
5. सूर्योदय, सूर्यास्त, दिवे लागणीची वेळ, पक्षी घरट्याकडे येणे, गुरे गोठ्याकडे परतणे, सूर्य डोक्यावर येणे, मुले शाळेत जाण्याची वेळ अशा सूचक शब्दांवरून संवादाची वेळ लक्षात येऊ शकते.
6. संवादावर किमान ३ प्रश्न विचारले जातात.
7.तर्कज्ञानाचा वापर करून अचूक उत्तरांच्या पर्याय क्रमांकाची वर्तुळे रंगवा

(स्वाध्याय ) संवाद व त्यावर आधारित प्रश्न

(📖 नमुना संवाद)

प्र. पुढील संवाद वाचून त्याखाली दिलेल्या प्रत्येक प्रश्नाच्या योग्य उत्तराच्या पर्याय क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा :

                                { संवाद }

"अरे सदा, झाले का झाडांना पाणी घालून?"
"हो गुरुजी, आता काय करायचे?"
"आता गावातील पाणवठ्यावर जायचे आहे. तेथे आपण पाण्याचे उपयोग व जलप्रदूषण कसे होते, याची माहिती घेऊ."
"नमस्कार गुरुजी!"
"नमस्कार काका! या."
"गुरुजी, शाळेचे नंदनवन केले तुम्ही! मुलांना कामात रमवलंत."
"मनापासून केलेल्या गोष्टीला सुंदर रूप येते काका."
"खरे सांगू गुरुजी, हे सर्व पाहिले की गुरुदेव टागोरांच्या शांतिनिकेतनची आठवण येते. तुमच्या झटण्याला आज अर्थ आला." सरपंच म्हणाले.

1. गुरुजी 'पाणी' हा पाठ कोठे शिकवणार आहेत ?
   (1) शाळेत (2) वर्गात (3) पाणवठ्यावर (4) क्रीडांगणावर
उत्तर:3) पाणवठ्यावर

2. वरील संवादात किती जणांनी भाग घेतला आहे?
  (1) दोन (2) तीन (3) चार (4) पाच
उत्तर:2) तीन

3. वरील संवादात गुरुजींचा कोणता विशेष गुण दिसतो ?     (1) ते वर्गात अभ्यास घेतात. (2) विद्यार्थ्यांकडून पाठांतर करून घेतात. (3) शाळेत कार्यक्रम करतात. (4) मुलांना अनुभवातून शिक्षण देतात.
उत्तर:4) मुलांना अनुभवातून शिक्षण देतात.

(📖सरावासाठी संवाद )

                           ( संवाद 1 )

'श्रुती, अगं बाबा कोठे आहेत, पाहतेस का जरा?"
आई, विभाला सांग मी अभ्यास करतेय."
"थांब हं, बाबा आल्यावर तू काम ऐकत नसल्याचे सांगते."
"आले गं आई, पण मला एका प्रश्नाचे उत्तर सांगशील का?"
'विचार लवकर प्रश्न."
"आई पाऊस का गं पडतो?"
"श्रुती, पृथ्वी थंड राहावी, प्राणिमात्रांना, वनस्पतींना पाणी मिळावं म्हणून."
"मग समुद्रावर पाऊस का गं पडतो?"
"मी सांगू का गं ताई?" विभा ओरडून म्हणाली. 'श्रुती, अगं किती प्रश्न विचारशील? बाबांना बोलावून आण पाहू. "आणते, आम्हांला शाळेत सोडायलाही त्यांना यायचं आहेच."
"आलो आलो मी. बागेत झाडांना पाणी घालत होतो."
आजोबा हे सर्व फक्त ऐकत होते.

1. संवाद केव्हा घडला असावा ?
  (1) दुपारी (2) सकाळी (3) संध्याकाळी (4) रात्री
उत्तर:2) सकाळी

2. संवादात किती जणांनी सहभाग घेतला आहे?
    (1) दोन (2) तीन (3) चार (4) पाच
उत्तर :3) चार

3. श्रुतीचा स्वभाव कसा आहे?
(1) चौकस (2) उद्घट (3) बेफिकीर (4) वेंधळा
उत्तर:1) चौकस

{  संवाद 2  }

"अगं, कसला विचार करतेस ?"
"अरे दादा, बाईंनी निबंध लिहायला सांगितलाय. कसा लिहू?"
"कोणते विषय दिले आहेत?"
"माझा आवडता सण, पावसाळा, सूर्य उगवलाच नाही तर..." "तुला कोणता विषय आवडलाय? त्याबद्दलची माहिती लिहून काढ."
" 'पावसाळा' हा विषय मला आवडलाय. मला निबंध लिहायला मदत करशील ना?"
"तू प्रथम मुद्दे लिहून काढ. मी वाचून तुला सांगेन."
"चालेल, बाईंनी सांगितल्याप्रमाणे मी मुद्दे, कवितेच्या ओळी पहिल्यांदा लिहून काढते."
"मग तर अतिशय छान निबंध लिहिशील तू."
"माधव, तिला स्वतःलाच लिहू दे रे निबंध." आईने स्वयंपाकघरातूनच सूचना दिली.

1. संवादात किती जणांनी सहभाग घेतला आहे?
  (1) तीन (2) दोन (3) चार (4) नक्की सांगता येत नाही
उत्तर:1) तीन

2. निबंध लिहिण्यासाठी कोणता विषय निवडला ?
   (1) माझा आवडता ऋतू(2) सूर्य उगवलाच नाही तर...  (3) पावसाळा(4) माझा आवडता सण
उत्तर:3) पावसाळा

3. निबंध कोण लिहिणार होते ?
(1) दादा (2) बहीण (3) आई (4) बाई
उत्तर: 2) बहीण

{ संवाद 3 }

"वांगी कशी किलो दिलीत?"
"अहो काकू, वांगी २० रु. पाव किलो,"
"राणी, महागच वाटतात ना गं, पण वांगी ताजी आहेत." "काकू, एकदम ताजी आहेत."
"आई, फ्लॉवर आणि मटारपण घे. छान पावभाजी कर आज."
"हो गं राणी, आजीने मेथी पण आणायला सांगितली आहे, मेथीचे पराठे करणार आहे आजी."
"मेथीची जुडी किती रुपयांना दिलीस? फ्लॉवर व वाटाणापण कसा दिलास ते सांग."
"मेथीची जुडी २० रु., फ्लॉवर ६० रु. किलो, मटार ८० रु. किलो."
"एक मेथीची जुडी, वांगी, फ्लॉवर व वाटाणा हे सर्व अर्घा अर्धा किलो दे."
" आई १३० रु. झाले गं सर्व. मी हिशेब केला."
"हुशार आहे हो मुलगी." भाजी मंडईत भाजी घ्यायला आलेले आजोबा म्हणाले.

1. संवाद कोठे झाला असावा ?
   (1) घरात (2) शाळेत (3) बाजारात (4) अंगणात
उत्तर:3) बाजारात

2. संवादाच्या वेळी किती जण उपस्थित असतील ?
   (1) चार (2) तीन (3) सहा (4) नक्की सांगता येत नाही
उत्तर:4) नक्की सांगता येत नाही

3. आजी कोणता पदार्थ बनवणार आहे ?
  (1) पावभाजी (2) मेथीचे पराठे (3) भरलेली वांगी (4) फ्लॉवर व वाटाणा
उत्तर:2) मेथीचे पराठे

( संवाद 4 )

"श्यामची आई, मी नसते म्हटले की आणखी चार-पाच दिवसांत माझी रामरक्षा पाठ होईल तर श्याम माझ्यावर चिडला."
"भास्कर, विचारते हं त्याला."
"तुला मारीन नाही तर चालता हो," असंही म्हणाला.
"होय का रे श्याम? असे आपल्या मित्रांना म्हणावे का?" "तोच मला हिणवायला येतो. तुला कोठे येते रामरक्षा? असे म्हणाला. विचार त्यालाच, त्याने असे म्हटले की नाही ते." "आपला कमीपणा दाखवला म्हणून रागवावे कशाला? तूसुद्धा सहा-सात दिवसांनंतर येणाऱ्या गोकुळाष्टमीपर्यंत रामरक्षा शीक.'
"बरं आई, तू शिकवशील ना मला?"
"होय बाळ."
भास्करची आई हे शांतपणे ऐकत होती.

1. संवादात किती जणांनी सहभाग घेतलेला आहे?
  (1) चार (2) तीन (3) दोन (4) पाच
उत्तर:2) तीन

2. हा संवाद कोणत्या महिन्यात झाला असावा ?
  (1) श्रावण (2) भाद्रपद (3) आषाढ (4) ज्येष्ठ
उत्तर : 1) श्रावण

3. संवादात भाग न घेणारी व्यक्ती कोण ?
(1) भास्कर (2) श्याम (3) श्यामची आई (4) भास्करची आई
उत्तर:4) भास्करची आई

{ संवाद 5 }

"एवढ्या भर उन्हात कसे काय आलात हंबीरराव ?" 'डॉक्टरसाहेब, तुमचं म्हणणं अगदी खरं ठरलं बघा."
"ते कसं काय हो?"
"तुम्ही म्हणाला होतात की, उपचारानंतर तुम्ही स्वतः चालत जाल!"
"हे ऐकून समाधान झालं बुवा आपलं."
"तुमचं समाधान झालं हो, पण आमचं नाही ना."
"अहो हंबीरराव, चालत तर आलात तुम्ही. मग का समाधान नाही झालं तुम्हांला ?"
"कारण तुमची फी देण्यासाठी मला माझी गाडी विकावी लागली आणि स्वतः पायी चालत आलोय."
सर्व पेशंट, नर्स गालातल्या गालात हसू लागले.

1. संवाद कोणत्या वेळी घडला असावा?
  (1) सकाळी (2) दुपारी (3) सायंकाळी (4) रात्री
उत्तर:2) दुपारी

2. संवादाच्या वेळी किती जण उपस्थित होते ?
  (1) दोन (2) चार (3) तीन (4) नक्की सांगता येत नाही
उत्तर:4) नक्की सांगता येत नाही

3. हंबीररावांना चालत का यावे लागले?
  (1) चालायच्या सवयीमुळे (2) डॉक्टरांनी चालण्यास सांगितले होते म्हणून (3) बस चुकली असावी म्हणून (4) डॉक्टरांच्या फीसाठी गाडी विकावी लागली म्हणून
उत्तर:4) डॉक्टरांच्या फीसाठी गाडी विकावी लागली म्हणून
ऑक्टोबर २३, २०२६

4थी स्कॉलरशिप 🥈कविता व कवितेवर आधारित प्रश्न

🥈कविता व कवितेवर आधारित प्रश्न




💡 लक्षात ठेवा

1.प्रथम कविता काळजीपूर्वक वाचा.
2.कवितेचा विषय व अर्थ समजून घ्या.
3.कवितेतील विशेष शब्दांकडे बारकाईने लक्ष दया.
4.कवितेवर किमान ३ प्रश्न विचारले जातात.
5.प्रत्येक प्रश्नाचे सर्व पर्याय समजपूर्वक वाचा व पारखून घ्या.
6.उत्तरे लिहिताना संभ्रम निर्माण झाल्यास कवितेतील संबंधित भाग पुन्हा वाचा.
7.पर्यायी उत्तरांतील पहिलेच उत्तर बरोबर वाटले तरी घाई करू नका. सर्व पर्याय बारकाईने वाचा. खात्री करूनच योग्य उत्तराच्या पर्याय क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा.

(स्वाध्याय)  कविता व कवितेवर आधारित प्रश्न

प्र. पुढील कविता काळजीपूर्वक वाचून त्याखालील प्रश्नांची उत्तरे शोधा आणि योग्य उत्तरांच्या पर्याय- क्रमांकांची वर्तुळे रंगवा :
        

                              कविता 1

देवा तुझे किती। सुंदर आकाश
सुंदर प्रकाश। सूर्य देतो
सुंदर चांदण्या। चंद्र हा सुंदर
चांदणे सुंदर। पडे त्याचे
सुंदर ही झाडे। सुंदर पाखरे
किती गोड बरे। गाणे गाती
सुंदर वेलींची। सुंदर ही फुले
तशी आम्ही मुले। देवा तुझी
इतुके सुंदर। जग तुझे जर
किती तू सुंदर। असशील !

1.  'इतुके सुंदर। जग तुझे जर' या ओळीतील ' तुझे' म्हणजे कोणाचे ?
    (1) मुलांचे (2) माणसांचे (3) देवाचे (4) सूर्याचे
उत्तर:3) देवाचे

2. कवितेत सुंदर हे विशेषण कोणत्या नामासाठी आलेले नाही ?
    (1) आकाश (2) गाणे (3) फुले (4) चांदणे
उत्तर:2) गाणे

3. मुले कोणासारखी आहेत ?
    (1) देवासारखी (2) वेलींसारखी (3) पाखरांसारखी (4) फुलांसारखी
उत्तर:4)फुलांसारखी

----------------------------------
                            
                             कविता [2]

                    एक वाफ हलकी फुलकी,
                    तिला लागली एकदा डुलकी
                    झोपेत लागली चालायला,
                    उंच आभाळात तरंगायला

                    उंच गेल्यावरती मग,
                   तिचा झाला मऊ मऊ ढग
                  ढगाला लागली गार थंडी,
                  वाफेची उडाली घाबरगुंडी

                       हळूच पाहिलं वाकून खाली,
                       आईची तिला आठवण झाली
                       वाफेला आलं खूप खूप रडू,
                       धो-धो पाऊस लागला पडू.

1. वाफेने खाली वाकून पाहिल्यावर काय झाले ?
    (1) तिला मुले पावसात भिजताना दिसली. (2) तिला आईची आठवण आली. (3) तिला मऊ मऊ ढग दिसले. (4) ती तरंगायला लागली.
उत्तर:2) तिला आईची आठवण आली.

2. वाफ उंच गेल्यावर ती कोण झाली ?
   (1) मऊ ढग (2) पाऊस (3) फुलपाखरू (4) पतंग
उत्तर:1) मऊ ढग

3. वाफेचे रडू म्हणजे काय ?
     (1) गारा (2) ढग (3) वारा (4) पाऊस
उत्तर:4) पाऊस
----------------------------------
कविता(3)
काय सांगते चिमणी तुम्हाला,  काय सांगते चिमणी ?                         
खूश करा सर्वांना गाऊन गोड गाणी
काय सांगते मुंगी तुम्हाला, काय सांगते मुंगी ?
काम करा सदैव, नको झोपेची गुंगी
काय सांगते नदी तुम्हाला, काय सांगते नदी ?
तहान भागवा सर्वांची, आळस नको कधी

काय सांगतो वृक्ष तुम्हाला, काय सांगतो वृक्ष ?
सावली दया सर्वांना, नको फायद्यात लक्ष
काय सांगतो दिवा तुम्हाला, काय सांगतो दिवा ?
अंधार सारा घालवून, प्रकाश दयायला हवा
इतरांसाठी जगतो जगात, तोच खरा जगतो
त्याच्यापुढे सर्व फिके, तोच मरूनही उरतो

1. 'सर्वांची तहान भागवा' असा संदेश कोण देते ?
   (1) झरा (2) मुंगी (3) नदी (4) चिमणी
उत्तर:3) नदी

2. चिमणी तुम्हांला काय सांगते ?
   (1) आनंदाने चिवचिव करा.
   (2) गोड गाणी गाऊन सर्वांना खूश करा.
   (3) सदैव काम करीत राहा.
   (4) सर्वांना प्रकाश दया.
उत्तर:2) गोड गाणी गाऊन सर्वांना खूश करा.

3. जीवनात खरा कोण जगतो ?
  (1) इतरांसाठी मरतो तो  (2) इतरांना सावली देतो तो (3)इतरांना फायदा करून देतो तो  (4) इतरांसाठी जगतो तो
उत्तर:4) इतरांसाठी जगतो तो
----------------------------------
कविता(4)
नववर्षाचे स्वागत करूया दारी गुढी उभारू।
नाचू गाऊ मौजेने, नववर्ष झाले सुरू ।।धृ।।
लावू पताकांच्या माळा, रांगोळ्या काढू दारा।
लावू तोरण दाराला, अन् गुलाल उधळण करू ।।१।।
मंगलतेचा सुदिन आजचा, शुभ कार्याचा प्रारंभाचा
मंगलमयी हे वातावरण, आनंदाने भरू ।।२।।
असे आजचा सण मौजेचा, गोड गोड खाऊ खाण्याचा
चैत्रातील या प्रतिपदेचे, स्वागत आम्ही करू ।।३।।

1. नववर्षाचे स्वागत मुले कसे करणार आहेत?
  (1) मौज करून (2) गाणी गाऊन (3) दारी गुढी उभारून (4) तोरणे बांधून
उत्तर:3) दारी गुढी उभारून

2. पुढीलपैकी कोणती गोष्ट मुले करणार नाहीत ?
   (1) पताकांच्या माळा लावणे. (2) दाराला तोरण बांधणे. (3) सुंदर रांगोळी काढणे. (4) मंगल कलश पूजन करणे.
उत्तर:4) मंगल कलश पूजन करणे.

3. चैत्र शुद्ध प्रतिपदेचा दिवस म्हणजे .........
(1) गुढीपाडवा (2) अक्षय्य तृतीया (3) रामनवमी (4) वटपौर्णिमा
उत्तर:1) गुढीपाडवा
----------------------------------
कविता( 5)
राजा राजा म्हणसी मजला आणि सांगसी काम कसे ?
गोष्टीमधला राजा बसतो, सिंहासन मज नाही तसे ?
राजा राजा म्हणसी मजला, प्रधानजी का नाही कुणी ?
घोडा नाही, सैन्यही नाही, कसा नाही ग शत्रू कुणी ?
म्हणू नको तू राजा मजला, खोटे बोलू नको उगा
नाही का तुज इतुके ठाऊक, तू आई मी बाळ तुझा.

1. राजाजवळ पुढीलपैकी कोणती गोष्ट नाही ?
    (1) फक्त घोडा (2) फक्त सैन्य (3) फक्त प्रधान (4) घोडा, सैन्य व प्रधान या तिन्ही
उत्तर:4) घोडा, सैन्य व प्रधान या तिन्ही

2. कवितेत तक्रार करणारा कोण आहे ?
      (1) आईचा बाळ (2) राणीचा राजा (3) राजाचा प्रधान (4) बाळाची आई
उत्तर:1) आईचा बाळ

3. वरील कवितेत पुढीलपैकी कोणत्या शब्दाचा समानार्थी शब्द आलेला नाही ?
   (1) जन्मदात्री (2) भूपाळ (3) सोबती (4) अश्व
उत्तर:3) सोबती
-----------------------------------
कविता(6)
देवा नारायणा तुमच्या मोजू का मी चुका ?
मी लहान म्हणून तुम्ही चिडू मात्र नका
प्राजक्ताची नाजूक फुले टिकाऊ का नाहीत ?
रंगीत फुलात वास घालणे विसरलात का घाईत ?
हापूस आंब्यात विनाकारण केवढी मोठी कोय ?
आणि एका पपईत हजार बिया होय ?
जरदाळूतल्या बदामांवर कशासाठी साल ?
अक्रोडाचे कवच म्हणजे फुक्कट आमचे हाल !
आता निदान पुढच्या वेळी नीट करा सगळे
कावळे थोडे गोरे करा रंगीत करा बगळे.

1. देव कोणती गोष्ट विसरला आहे असे मुलास वाटते ?
    (1) पपईमध्ये बिया कमी करण्यास
    (2) बगळे रंगीत करण्यास
    (3) रंगीत फुलात वास घालण्यास
    (4) प्राजक्ताची फुले टिकाऊ करण्यास
उत्तर:(3) रंगीत फुलात वास घालण्यास

2. मुलांचे उगीचच हाल कशामुळे झाले ?
    (1) आंब्यातील मोठ्या कोयमुळे
    (2) अक्रोडावरील कठीण कवचामुळे
    (3) प्राजक्ताच्या नाजूक फुलांमुळे
    (4) बदामांवरील सालीमुळे
उत्तर:2) अक्रोडावरील कठीण कवचामुळे

3. हापूस आंब्याविषयी मुलाने कोणती चूक दाखवली आहे?
    (1) छोटी कोय (2) नाजूक कोय (3) रंगीत कोय (4)मोठी कोय
उत्तर:4)मोठी कोय

गुरुवार, २२ ऑक्टोबर, २०२६

ऑक्टोबर २२, २०२६

4थी स्कॉलरशिप उतारा वाचा व त्यावरील प्रश्न

4थी स्कॉलरशिप उतारा वाचा व त्यावरील प्रश्न 



1 उतारा व त्यावर आधारित प्रश्न
1. उतारा एकाग्र चित्ताने काळजीपूर्वक, समजपूर्वक वाचा.
2. उताऱ्यातील आशय समजून घ्या.
3. उताऱ्यातील घटना, प्रसंग, संवाद, वर्णन यांबाबतची माहिती नीट लक्षात घ्या.
4. उताऱ्यावर किमान ३ प्रश्न विचारले जातात.
5. प्रत्येक प्रश्नाचा व त्यासोबत दिलेल्या पर्यायी उत्तरांचा बारकाईने विचार करून पर्यायांतून अचूक उत्तर शोधा.
6. उतारा पुन्हा वाचा. त्यामधील कठीण शब्द, वाक्प्रचार, आलंकारिक शब्द यांचे अर्थ समजून घ्या.
7. विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर निश्चित करून योग्य उत्तराच्या पर्याय क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा.
8. उताऱ्यावरील प्रश्न मजकुराच्या क्रमाने असतीलच असे नाही.
प्र.पुढील उतारा काळजीपूर्वक वाचून त्याखालील प्रश्नांची उत्तरे शोधा आणि योग्य उत्तराच्या पर्याय क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा :


                              उतारा1
हंसापेक्षा लहान असणारा, पाणी व जमीन दोन्ही ठिकाणी संचार करणारा पक्षी म्हणजे बदक, तळी, सरोवरे, डबकी या ठिकाणी बदके हमखास दिसणारच. हा पक्षी लहानथोरांचा आवडता पक्षी आहे. बदकांच्या पंखांचा वरचा भाग पांढराशुभ्र असतो. आतील भाग मात्र करडा असतो. या पंखावर एक तेलकट थर असतो. त्यामुळे पाण्यात बुड्या मारूनसुद्धा त्यांचे पंख खराब होत नाहीत. बदकांच्या पायांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची बोटे कातडीच्या पातळ पडद्यांनी जोडलेली असतात. याचा उपयोग त्याला पाण्यावर तरंगताना होतो. लांबून पाहताना बदक पाण्यावर पुढे सरकताना दिसते पण त्याचे पडदायुक्त पाय वल्ह्यासारखे हलत असतात व बदक मजेत पाण्यावर तरंगते. त्याची चोच जाड व चपटी असते. त्यामुळे मासे सहज पकडता येतात. कीटक, मासे, शेवाळे हे त्यांचे मुख्य अन्न, बदकाची अंडी कोंबडीच्या अंड्यापेक्षा मोठी असतात. शरीरावरील कातडीला चिकटून सगळ्या शरीरावर मऊ पिसांचे आवरण असल्याने थंडीपासून त्याचे संरक्षण होतेच शिवाय शरीराची उष्णता कायम राहते.
1. बदकाची चोच कशी असते ?
(1) जाड व चपटी ( 2) निमुळती व मोठी (3) मोठी व चपटी (4) बाकदार व चपटी
उत्तर : मोठी व चपटी

2.  बदके आपणांस हमखास पुढीलपैकी कोठे दिसत नाहीत?
(1) तळ्यांवर (2) सरोवरांवर (3) शेतांवर ( 4) डबक्याच्या ठिकाणी
उत्तरं: सरोवरांवर

3. पाण्यात बुडूनसुद्धा बदकांचे पंख खराब होत नाहीत; कारण....
(1) पंख करडे असतात. (2) पंखावर खूप पिसे असतात. (3) पंखावर तेलकट थर असतो. (4) पंखाचा वरचा भाग पांढराशुभ्र असतो.
उत्तर: पंखाचा वरचा भाग पांढराशुभ्र असतो.

                                उतारा 2
किल्ले म्हणजे महाराजांच्या काळांत स्वराज्याचे रक्षकच, तसा किल्ल्यांचा उपयोग टेहळणीसाठी, देखरेखीसाठी मुलखावर राज्य चालवण्यासाठी होत असे. 'ज्याचे किल्ले त्याचे राज्य अशी म्हणच होती त्या काळी. किल्ल्यांच डोगरी दुर्ग, भुईकोट किल्ला, जलदुर्ग असे अनेक प्रकार होते. निरनिराळ्या सरदार, वतनदारांच्या गढ़धा असत. गढी म्हणजे पूर्णपणे किल्ले नसत.
         दुर्ग म्हणजे किल्ला आणि जलदुर्ग म्हणजे पाण्यातील किल्ला. सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग, जंजिरा हे जलदुर्ग आहेत सिंधुदुर्ग हा सागराने वेहलेला किल्ला असूनही या किल्ल्यात गोड्या पाण्याची विहीर आहे. येथे छुप्या बोगट्यांचे जाळेही आहे. सुरक्षिततेच्या कारणांमुळे ते आता बंद आहे. तोरणा, पन्हाळा, विशाळगड, प्रतापगड, शिवनेरी हे सर्व डोंगरी किल्ले आहेत. डोंगरी किल्ले म्हणजे गिरिदुर्ग. भक्कम तटबंदी, चिलखती बुरूज, तोफा व बंदुका यांचा मारा करण्यासाठी सोयीची जागा ही त्यांची वैशिष्ट्ये आहेत.
1. पूर्ण नसलेल्या किल्ल्यास काय म्हणतात ?
(1) डोंगरी किल्ला (2) जलदुर्ग (3) गढ़ी (4) भुईकोट
उत्तर: जलदुर्ग
2. डोंगरी किल्ल्यांचे पुढीलपैकी कोणते वैशिष्ट्य नाही?
(1) भक्कम तटबंदी (2) सभोवार पाणी (3) चिलखती बुरुज (4) तोफांसाठी सोयीची जागा
उत्तर: चिलखती बुरुज
3. किल्ल्यांचा उपयोग कशासाठी केला जाई?
(1) फक्त टेहळणीसाठी (2) फक्त देखरेखीसाठी (3) फक्त रक्षणासाठी (4) टेहळणी, देखरेख व राज्य चालवण्यासाठी
उत्तर: फक्त टेहळणीसाठी

1 उतारा व त्यावर आधारित प्रश्न

💡(लक्षात ठेवा)

1. उतारा एकाग्र चित्ताने काळजीपूर्वक, समजपूर्वक वाचा.
2. उताऱ्यातील आशय समजून घ्या.
3. उताऱ्यातील घटना, प्रसंग, संवाद, वर्णन यांबाबतची माहिती नीट लक्षात घ्या.
4. उताऱ्यावर किमान ३ प्रश्न विचारले जातात.
5. प्रत्येक प्रश्नाचा व त्यासोबत दिलेल्या पर्यायी उत्तरांचा बारकाईने विचार करून पर्यायांतून अचूक उत्तर शोधा.
6. उतारा पुन्हा वाचा. त्यामधील कठीण शब्द, वाक्प्रचार, आलंकारिक शब्द यांचे अर्थ समजून घ्या.
7. विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर निश्चित करून योग्य उत्तराच्या पर्याय क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा.
8. उताऱ्यावरील प्रश्न मजकुराच्या क्रमाने असतीलच असे नाही.
प्र.पुढील उतारा काळजीपूर्वक वाचून त्याखालील प्रश्नांची उत्तरे शोधा आणि योग्य उत्तराच्या पर्याय क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा :
📚नमुना उतारा
                              उतारा3
हंसापेक्षा लहान असणारा, पाणी व जमीन दोन्ही ठिकाणी संचार करणारा पक्षी म्हणजे बदक, तळी, सरोवरे, डबकी या ठिकाणी बदके हमखास दिसणारच. हा पक्षी लहानथोरांचा आवडता पक्षी आहे. बदकांच्या पंखांचा वरचा भाग पांढराशुभ्र असतो. आतील भाग मात्र करडा असतो. या पंखावर एक तेलकट थर असतो. त्यामुळे पाण्यात बुड्या मारूनसुद्धा त्यांचे पंख खराब होत नाहीत. बदकांच्या पायांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची बोटे कातडीच्या पातळ पडद्यांनी जोडलेली असतात. याचा उपयोग त्याला पाण्यावर तरंगताना होतो. लांबून पाहताना बदक पाण्यावर पुढे सरकताना दिसते पण त्याचे पडदायुक्त पाय वल्ह्यासारखे हलत असतात व बदक मजेत पाण्यावर तरंगते. त्याची चोच जाड व चपटी असते. त्यामुळे मासे सहज पकडता येतात. कीटक, मासे, शेवाळे हे त्यांचे मुख्य अन्न, बदकाची अंडी कोंबडीच्या अंड्यापेक्षा मोठी असतात. शरीरावरील कातडीला चिकटून सगळ्या शरीरावर मऊ पिसांचे आवरण असल्याने थंडीपासून त्याचे संरक्षण होतेच शिवाय शरीराची उष्णता कायम राहते.
1. बदकाची चोच कशी असते ?
(1) जाड व चपटी ( 2) निमुळती व मोठी (3) मोठी व चपटी (4) बाकदार व चपटी
उत्तर : 1) जाड व चपटी

2.  बदके आपणांस हमखास पुढीलपैकी कोठे दिसत नाहीत?
(1) तळ्यांवर (2) सरोवरांवर (3) शेतांवर ( 4) डबक्याच्या ठिकाणी
उत्तरं: 3) शेतांवर

3. पाण्यात बुडूनसुद्धा बदकांचे पंख खराब होत नाहीत; कारण....
(1) पंख करडे असतात. (2) पंखावर खूप पिसे असतात. (3) पंखावर तेलकट थर असतो. (4) पंखाचा वरचा भाग पांढराशुभ्र असतो.
उत्तर: 3) पंखावर तेलकट थर असतो.

1 उतारा व त्यावर आधारित प्रश्न

💡(लक्षात ठेवा)

1. उतारा एकाग्र चित्ताने काळजीपूर्वक, समजपूर्वक वाचा.
2. उताऱ्यातील आशय समजून घ्या.
3. उताऱ्यातील घटना, प्रसंग, संवाद, वर्णन यांबाबतची माहिती नीट लक्षात घ्या.
4. उताऱ्यावर किमान ३ प्रश्न विचारले जातात.
5. प्रत्येक प्रश्नाचा व त्यासोबत दिलेल्या पर्यायी उत्तरांचा बारकाईने विचार करून पर्यायांतून अचूक उत्तर शोधा.
6. उतारा पुन्हा वाचा. त्यामधील कठीण शब्द, वाक्प्रचार, आलंकारिक शब्द यांचे अर्थ समजून घ्या.
7. विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर निश्चित करून योग्य उत्तराच्या पर्याय क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा.
8. उताऱ्यावरील प्रश्न मजकुराच्या क्रमाने असतीलच असे नाही.
          (स्वाध्याय) उतारा व त्यावर आधारित प्रश्न

प्र.पुढील उतारा काळजीपूर्वक वाचून त्याखालील प्रश्नांची उत्तरे शोधा आणि योग्य उत्तराच्या पर्याय क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा :
📚नमुना उतारा
                              उतारा4
हंसापेक्षा लहान असणारा, पाणी व जमीन दोन्ही ठिकाणी संचार करणारा पक्षी म्हणजे बदक, तळी, सरोवरे, डबकी या ठिकाणी बदके हमखास दिसणारच. हा पक्षी लहानथोरांचा आवडता पक्षी आहे. बदकांच्या पंखांचा वरचा भाग पांढराशुभ्र असतो. आतील भाग मात्र करडा असतो. या पंखावर एक तेलकट थर असतो. त्यामुळे पाण्यात बुड्या मारूनसुद्धा त्यांचे पंख खराब होत नाहीत. बदकांच्या पायांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची बोटे कातडीच्या पातळ पडद्यांनी जोडलेली असतात. याचा उपयोग त्याला पाण्यावर तरंगताना होतो. लांबून पाहताना बदक पाण्यावर पुढे सरकताना दिसते पण त्याचे पडदायुक्त पाय वल्ह्यासारखे हलत असतात व बदक मजेत पाण्यावर तरंगते. त्याची चोच जाड व चपटी असते. त्यामुळे मासे सहज पकडता येतात. कीटक, मासे, शेवाळे हे त्यांचे मुख्य अन्न, बदकाची अंडी कोंबडीच्या अंड्यापेक्षा मोठी असतात. शरीरावरील कातडीला चिकटून सगळ्या शरीरावर मऊ पिसांचे आवरण असल्याने थंडीपासून त्याचे संरक्षण होतेच शिवाय शरीराची उष्णता कायम राहते.
1. बदकाची चोच कशी असते ?
(1) जाड व चपटी ( 2) निमुळती व मोठी (3) मोठी व चपटी (4) बाकदार व चपटी
उत्तर : 1) जाड व चपटी

2.  बदके आपणांस हमखास पुढीलपैकी कोठे दिसत नाहीत?
(1) तळ्यांवर (2) सरोवरांवर (3) शेतांवर ( 4) डबक्याच्या ठिकाणी
उत्तरं: 3) शेतांवर

3. पाण्यात बुडूनसुद्धा बदकांचे पंख खराब होत नाहीत; कारण....
(1) पंख करडे असतात. (2) पंखावर खूप पिसे असतात. (3) पंखावर तेलकट थर असतो. (4) पंखाचा वरचा भाग पांढराशुभ्र असतो.
उत्तर: 3) पंखावर तेलकट थर असतो.

📝सरावासाठी उतारे
                                उतारा 5
किल्ले म्हणजे महाराजांच्या काळांत स्वराज्याचे रक्षकच, तसा किल्ल्यांचा उपयोग टेहळणीसाठी, देखरेखीसाठी मुलखावर राज्य चालवण्यासाठी होत असे. 'ज्याचे किल्ले त्याचे राज्य अशी म्हणच होती त्या काळी. किल्ल्यांच डोगरी दुर्ग, भुईकोट किल्ला, जलदुर्ग असे अनेक प्रकार होते. निरनिराळ्या सरदार, वतनदारांच्या गढ़धा असत. गढी म्हणजे पूर्णपणे किल्ले नसत.
         दुर्ग म्हणजे किल्ला आणि जलदुर्ग म्हणजे पाण्यातील किल्ला. सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग, जंजिरा हे जलदुर्ग आहेत सिंधुदुर्ग हा सागराने वेहलेला किल्ला असूनही या किल्ल्यात गोड्या पाण्याची विहीर आहे. येथे छुप्या बोगट्यांचे जाळेही आहे. सुरक्षिततेच्या कारणांमुळे ते आता बंद आहे. तोरणा, पन्हाळा, विशाळगड, प्रतापगड, शिवनेरी हे सर्व डोंगरी किल्ले आहेत. डोंगरी किल्ले म्हणजे गिरिदुर्ग. भक्कम तटबंदी, चिलखती बुरूज, तोफा व बंदुका यांचा मारा करण्यासाठी सोयीची जागा ही त्यांची वैशिष्ट्ये आहेत.
1. पूर्ण नसलेल्या किल्ल्यास काय म्हणतात ?
(1) डोंगरी किल्ला (2) जलदुर्ग (3) गढ़ी (4) भुईकोट
उत्तर: 3) गढ़ी
2. डोंगरी किल्ल्यांचे पुढीलपैकी कोणते वैशिष्ट्य नाही?
(1) भक्कम तटबंदी (2) सभोवार पाणी (3) चिलखती बुरुज (4) तोफांसाठी सोयीची जागा
उत्तर: (2) सभोवार पाणी
3. किल्ल्यांचा उपयोग कशासाठी केला जाई?
(1) फक्त टेहळणीसाठी (2) फक्त देखरेखीसाठी (3) फक्त रक्षणासाठी (4) टेहळणी, देखरेख व राज्य चालवण्यासाठी
उत्तर:(4) टेहळणी, देखरेख व राज्य चालवण्यासाठी

उतारा 2
महाराष्ट्र ही संतांची भूमी आहे. महाराष्ट्रात संत ज्ञानेश्वर, संत तुकाराम, संत एकनाथ, संत तुकडोजी महाराज, संत गोरा कुंभार, संत सावतामाळी, संत नामदेव व संत रामदास असे अनेक संत जन्माला आले. लोकांची सेवा करण्याचे महान मंदिर या संतांनी महाराष्ट्रात उभारले. या मंदिराचा पाया संत ज्ञानेश्वर माउलींनी घातला. संत नामदेवांनी त्याच्या भिंती बांधल्या. संत एकनाथांनी त्यावर घुमट चढवला. संत तुकारामांनी कळस बांधला तर संत गाडगेबाबांनी पताका चढवली. 'गोपाला, गोपाला देवकीनंदन गोपाला' हे संत गाडगेबाबांचे आवडते कीर्तन होते. 'स्वच्छता हाच परमेश्वर' हे लोकांना त्यांनी पटवून दिले होते. सर्व संतांचे म्हणणे एकच आहे, देव माणसात आहे. जनसेवा हीच ईश्वरसेवा होय. संतांनी आपल्या कृतीतून हे दाखवून दिले आहे. जे का रंजले गांजले। त्यासी म्हणे जो आपुले ।। तोचि साधू ओळखावा। देव तेथेचि जाणावा ।। हा संत तुकारामांचा उपदेश आहे.
1. सर्व संतांचे म्हणणे काय आहे?
(1) देव देवळात आहे.  (2) देव माणसात आहे(3) देव दगडात आहे. 4) देव पाण्यात आहे.
उत्तर:2) देव माणसात आहे
2. लोकसेवेचे मंदिर कोणी उभारले ?
(1) देवांनी (2) लोकांनी (3) संतांनी  (4) समाजसुधारकांनी
उत्तर: 3) संतांनी
  3. 'गोपाला, गोपाला देवकीनंदन गोपाला' हे कीर्तन कोणाचे आवडते होते ?
(1) संत गाडगेबाबा (2) संत तुकडोजी महाराज (3) संत तुकाराम (4) संत एकनाथ
उत्तर: (1) संत गाडगेबाबा

उतारा 6

मधून मधून पक्षी दिसतात. कोणी शेतावर तर कोणी नदीवर. कोणी झाडावर तर कोणी डोंगरावर. काळ्या रंगाचा, सडपातळ असा कोतवाल उडतो, तेव्हा त्याची झेप काय सुंदर दिसते। जणू काही विमानच. शेपटी लांब, चोच काळी अन् डोळ्यांचा रंग तांबडा असा हा कोतवाल. स्वतःच्या रक्षणासाठी मोठ्या पक्ष्यांना तो पळवून लावतो.

नदीजवळून गाडी जाऊ लागली की, नदीत एखादा खंड्या बुडी मारताना दिसतो. छंद मासे मारण्याचा पण पोशाख मात्र सुरेख. चकचकीत निळा व तपकिरी रंगाचा पाणथळी राहणारा हा पक्षी आहे. खंड्याला 'धीवर' पक्षी असेही म्हणतात.

काही शेतांत मोर दिसतात. कधी सुंदर पिसारा उभारून नाच करताना तर कधी झाडाच्या फांदीवर ऐटीत बसलेले. मोराची पाहण्याची व ऐकण्याची क्षमता तीक्ष्ण आहे. मोराच्या मादीला लांडोर म्हणतात. मोर भारताचा राष्ट्रीय पक्षी आहे. निसर्गाचा हा खजिना आपण जतन करायलाच हवा.

1. नदीजवळून गाडी जाताना कोणती गोष्ट आपले लक्ष वेधून घेते ?

(1) नदीचा प्रवाह
(2) नाचणारा मोर
(3) पाण्यात बुडी मारणारा खंड्या
(4) पक्ष्यांचा थवा
उत्तर:3) पाण्यात बुडी मारणारा खंड्या

2. कोतवाल पक्ष्याला कशाची उपमा दिली आहे?

(1) नदी (2) मासा (3) पाणथळ (4) विमान
उत्तर:4) विमान

3. उताऱ्यातील आशयानुसार चुकीचे विधान कोणते ?

(1) मोर हा राष्ट्रीय पक्षी आहे.
(2) कोतवाल पक्ष्याला मासे मारण्याचा छंद आहे.
(3) खंड्याचा पोशाख सुंदर असतो.
(4) मोराची ऐकण्याची क्षमता तीक्ष्ण आहे.
उत्तर:(2) कोतवाल पक्ष्याला मासे मारण्याचा छंद आहे

उतारा 7
जीवनामध्ये मित्राला महत्त्वाचे स्थान आहे. आई, वडील, भाऊ, बहीण ही नाती आपणांस जन्मानेच मिळतात. मित्राचे नाते जन्माने मिळत नाही. ती आपली ऐच्छिक गोष्ट आहे. अनेक वेळा नातेवाइकांपेक्षा मित्रामित्रांमध्ये अधिक जिव्हाळा असतो. मित्र ही जीवनातील अनमोल गोष्ट आहे. चांगला मित्र या शब्दामध्येच प्रेम, विश्वास, आपुलकी दडलेली असते. खरे मित्र दुःखाच्या प्रसंगी मनाला धीर देतात. सुखाच्या प्रसंगी आनंदात सहभागी होतात. आपल्या उणिवा सांगतात. चुका सुधारण्यासाठी मार्गदर्शन करतात. अडचणी सोडवतात. खरे मित्रआरशाप्रमाणे असतात. खरी प्रतिमा दाखवून गुणदोषांचे दर्शन घडवतात. म्हणूनच खऱ्या मित्राला जीवनप्रवाहाला वळण लावणाऱ्या तटाची उपमा दिली आहे. अलंकार हे शरीराला शोभा आणतात. मित्र हे त्याच्याप्रमाणे शोभादायक असता कामा नयेत. फक्त तोंडावर स्तुती करणारेही नकोत; कारण मित्र हे एक अत्यंत खास नातं आहे.
1. खऱ्या मित्राला कशाची उपमा दिली आहे?
(1) अलंकाराची (2) किनाऱ्याची (3) आरशाची (4) प्रवाहाची
उत्तर:3) आरशाची
2. पुढीलपैकी कोणते नाते जन्माने सिद्ध होत नाही ?
(1) मित्र (2) आई (3) बहीण (4) वडील
उत्तर:1) मित्र
3. उताऱ्यातील आशयानुसार खऱ्या मित्राचे कोणते लक्षण नाही ?
(1) खरा मित्र दुःखाच्या प्रसंगी मनाला धीर देतो.
(2) खरा मित्र आपल्या उणिवा सांगून मार्गदर्शन करतो.
(3) खरा मित्र आनंदात सहभागी होतो.
(4) खरा मित्र फक्त तोंडावर स्तुती करतो.
उत्तर:4) खरा मित्र फक्त तोंडावर स्तुती करतो.

उतारा 8
रविंद्रनाथ टागोर यांचा जन्म बंगालमधील जोरामांको वाड्यात प्रसिदध व सुधारक अशा टागोर कुटुबात ७ मे १८६१ रोजी झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव देवेंद्रनाथ आणि आईचे नाव शारदादेवी. रविंद्रनाथांसह त्यांची सर्व भावंडे कोणत्या ना कोणत्या कलेत निपुण होती. सतत वाचन करणे हा रविंद्रनाथांचा छंद होता. वयाच्या दहाव्या वर्षापासूनच ते सुंदर कविता करीत आणि त्याला कारण म्हणजे त्यांनी अनुभवलेले रम्य बालपण!
  निसर्गातील झाडे, पानं, फूल, पक्षी, नदया, पर्वत व आकाश या साऱ्या निसर्गाचं आकर्षण त्यांना होतं घराच्या, शाळेच्या नृत्य, संगीत, चित्र, नाट्य या कलांचे शिक्षण दिले जाई. ते 'भांडार' नावाचे मासिकही चालवत. त्यांच्या 'गीतांजली' या काव्यसंग्रहास नोबेल पारितोषिक मिळाले आणि ते विश्वकवी झाले. सर्वांत आनंददायी गोष्ट म्हणजे जन-गण-मन हे त्यांचे गीत भारताचे राष्ट्रगीत आहे.

1. रविंद्रनाथ टागोर यांना कशाचे विलक्षण आकर्षण होते ?
(1) झाडं, पानं, फुलं (2) पक्षी, नदधा, पर्वत (3) पर्वत, नदी, आकाश (4) साऱ्या निसर्गाचं
उत्तर:4) साऱ्या निसर्गाचं

2. रविंद्रनाथ टागोर यांच्या कोणत्या काव्यसंग्रहास नोबेल पारितोषिक मिळाले?
(1) अमृतांजली ( 2) गीतांजली (3) श्यामली (4) स्वरांजली
उत्तर:2) गीतांजली

3. चुकीचे विधान ओळखा :
(1) रविंद्रनाथ यांनी भारताचे राष्ट्रगीत लिहिले आहे.
(2) रविंद्रनाथ विश्वकवी आहेत.
(3) रविंद्रनाथ 'केसरी' मासिक चालवत.
(4) रविंद्रनाथांना वाचनाचा छंद होता.
उत्तर:(3) रविंद्रनाथ 'केसरी' मासिक चालवत

बुधवार, १४ ऑक्टोबर, २०२६

ऑक्टोबर १४, २०२६

Article - उपपदे

 Articles - उपपदे


उपपदे इंग्रजी भाषेचे खास वैशिष्ट्य आहे. उपपदाना विशेषणे म्हणणे योग्य ठरते. तसेच उपपदाना Closed word clause मध्ये Determiners असे म्हणतात.

a / an चा उपयोग

1) Ex. ज्या एकवचनी सामान्य नामाच्या उच्चाराची सुरूवात व्यंजनाने होते. अशा एववचनी सामान्य नामापूर्वी 'a' हे उपपद वापरतात. a book, a pen, a pencil, a fan, a notebook etc.


2)ज्या एकवचनी सामान्यनामाची सुरुवात व उच्चार स्वराने होत असते, अशा एकवचनी


सामान्य नामापूर्वी 'an' हे उपपद वापरतात.

Ex. an ant, an orange, an inkpot, an eye, an umbrella, an ear, an animal, etc.

3) ज्या एकवचनी सामान्य नामाची सुरुवात स्वराने होते परंतु त्याचा उच्चार मात्र व्यंजनासारखा होतो अशा एकवचनी सामान्य नामापूर्वी 'an' न वापरता 'a' हे

उपपद वापरतात. a unity, a university, a uniform, a union, etc.


Ex. 4) काही सामन्यनामाची सुरुवात व्यंजनाने होत असते परंतु त्यांचा उच्चार मात्र स्वराने होत असतो. तेव्हा अशा प्रकारच्या सामान्यनामापूर्वी a' न वापरता an वापरतात. an hour, an honest, etc.An, ma an,mp dedfinite Ex.


The चा उपयोग

1) जगामध्ये एकमेव असणाऱ्या अथवा अद्वितीय म्हणून उल्लेख केलेल्या नामाच्या अगोदर The हे उपपद वापरतात.

Ex.

Ex.The sun, The Moon, The Sky, The Earth, etc.


विशिष्ट ग्रंथाच्या नावाच्या अगोदर the हे उपपद वापरतात. The Ramayana, The Mahabharata, The Kuran, The Bible etc.वाद्यांच्या नावाच्या अगोदर the हे उपपद वापरतात.


The Drum, The Harmonium, The Fluet, etc. महासागर, पर्वत, बेटांचा समुह, वाळवंट, संघराज्य, यांच्या नावाच्या अगोदर the

Ex.The Himalaya, The Arabian Ocean, The Sahara, The U.S.A.g

5) नद्यांच्या नावाच्या अगोदर the हे उपपद वापरतात.

Ex. The Ganga, The Yamuna, The Godawari, etc.


6)

एकवचनी सामान्य नामाचा प्रथम उल्लेख आल्यास a किंवा an वापरतात. परंतु भुएकदा त्याच नामाचा उच्चार आल्यास तिथे the हे उपपद वापरतात.

Ex. I saw a cat. The cat is black.


7) Ex. Superlative degree मध्ये the वापरतात. 

8 She is the best singer.


8) राष्ट्राचे लोक तसेच बँकाची नावे यांच्या अगोदर the वापरतात.

Ex. The Indians. The Americans, The State Bank of India, The Bank of Maharashtra, etc.


9)Ex.रेल्वेच्य किंवा जहाजांच्या नामापूर्वी तसेच वर्तमानपत्राच्या नापूर्वी the हे उपपद वाप i) The Times of India.

ii) The Ratarani Express.

iii) The Gangotri.

उपपद केंव्हा वापरत नाहीत.


1) मोजता न येणाऱ्या नामापूर्वी उपपद वापरत नसतात.

Ex. Water, Advise, Milk, Oil, etc.

2) वारांच्या, महिण्याच्या, ऋतूच्या, नामापूर्वी उपपद वापरता येत नाही. Sunday, January, March, December, etc.

Ex.3) विशेषनाम तसेच पदार्थवाचक्नाम, भाव वाचक नाम यांच्यापूर्वी सहसा उपपद वापत नाह

Ex. Mohan, Kindness, etc. खेळ, कला, शास्त्रे यांच्या नामाच्या अगोदर उपपद वापरता येत नाही.

4) Ex. Cricket, Painting, Science, etc.

ऑक्टोबर १४, २०२६

Gender of Nouns

 Gender of Nouns

नामाचे लिंग




There are Four Gender चार लिंग आहेत. Masculine Gender [पुल्लिंग)

ज्या नामाने पुरुष (male) जातीचा बोध होतो. त्यास पुल्लिंग (Masculine Gender) म्हणातात.


Ex. Boy, . Lion Dog  Horse, etc.

 मुलगा•      सिंह     कुत्रा.  घोडा


Feminine Gender (स्त्रीलिंग)

स्त्री जातीचा बोध होतो त्यास स्त्रीलिंग (Feminine Gender ) म्हणतात.


Ex. Girl, Lioness, Bitch, Mare, etc

मुलगी,   सिंहिण,    कुत्री,    घोडी


Common Gender [सामान्य लिंग ]

ज्या शब्दाने पुरुष व स्त्री या दोन्ही जातीचा बोध होतो त्यास (Common Gender) म्हणतात.

Ex. Child, Person, Friend, Student 

Baby, Parent, Pupil, Servant,

Thief, Enemy, Cousin, Orphan.


मुल, माणुस, मित्र, विद्यार्थी, मुल, पालक, शिष्य, नोकर, चोर, दुश्मन, चुलत, अनाथ


०४. Neuter Gender [ नपुसंकलिंग ]

ज्या शब्दाने निर्जीव पदार्थ जे परुषही नसतात आणि स्त्रीही नसते, त्यास Gender असे म्हणतात. अचेतन किंवा निर्जीव वस्तूला नपुसंकलिंगी म्हणतात


Ex. Book, Pen, Room, tree 

पुस्तक, लेखणी, खोली, झाडे

नियम : मूळ नामास (ess) प्रत्यय लावून ( Feminine) स्त्रीलिंगी बनवतात


of.Auther-Authoress

०२. Editor - संपादक Editress

०३. Baron - जहागीरदार Baroness

04.Giantराक्षसGiantess

०५. Heir -वारसHeiress

०६. Host - यजमान Hostess 

०७.Murderer- , खूनीMuderress

०८Lion सिंह Lioness

०९.Manager-व्यवस्थापकManageress


१०. Mayor महापौर Mayoress

११Patron आश्रयदाता Patroness

१२peer सरदार Peeress

१३. Poet - कव Poetess

१४. Priest - पुजारीPriestess

१५. Prophet भविष्यकार Prophtess

 १६. Shephered -धनगर Shepherdess

१७. Steward - कारभारी Stewardess

१८. Viscount- सरदार Viscountess

१९.Baronजहागीरदार Baroness


नियम : खालील (Masculine noun) चे अंतिम स्वर (Vowel) वगळून -ess प्रत्ययलाव॑तात


२०.Actor 1 कलाकार Actress

२१Benefactor दाता Benefactoress

२२. Conductor - वाहकConductress

२३.Enchanter जादूगार Enchanteress

२४. Founder - संस्थापकFoundress

२५. Hunter शिकारी Hounteress

२६.Instructor - मार्गदर्शकInstructoress

२७.Negro निग्रो मनुष्य Negress

२८. Abbot मठाधिपती Abbtess

२९.Arbitrator-पंच Arbitress


३०. Emperor-सम्राट Emperress

३१. Preceptor-उपदेशक Preceptoress

३२. Prince - राजपुत्र Princess

३४.Songster• गायक Songsteress -

 ३३. Seamsterशिंपी Seamsteress

३५. Tempter - सैतान Tempteress

३६.Tiger - वाघ Tigress

३७. Traitor - देशभक्त Traitress

३८.Waiter वाढपी Waitress

३९.Master - मालक Mistress

नियम : पुल्लिंग नामाचे स्त्रीलिंगी बनविण्यासाठी- . -ess जास्त प्रचलित आहे. पण काही वेळेसखालीलप्रमाणे सुध्दा बनवतात.

४०.Hero नायक heroine 

Sultan. सुलतान Sultana

४२.Signorइटालियन मनूष्य Signora

Fox कोल्हा vixen

Czar शाहीराजा czarina 

Administrator प्रशासक Administrator

Executor मृत्युपत्राचा व्यवस्थापक Excutrix

नियम : नामाच्या पहिले किंवा शेवटचे शब्द बदलून स्त्रीलिंगी बनवितात


४७ bill calf गोर cow calf - वासरू

४८.Cock -Sparrow- चिमणा hen - sparrow 

४९.He - Goat - बकरा she - goat 

५०.He - Bear- अस्वल -she  bear

५१.Jack - ass - गाढव - Jenny ass

५२.Man - Servan - नैकरmaid -servant

५३.Grand Father -grand mother आजी 

५४.Great- Unclegrand aunt आजोबा च्या भावचि बयको

५५.Land - Lord जमीनदार land lady 

५६. Milk - Man दुधवाला milk woman 

५७. Pea - Cock मोर pea hen

५८. Washer - Man धोबी washer - woman.


No.Masculine feminine 

५९. Father वडीलMother आई

६०. Brother भाऊSister बहीण

६१. Dog कुत्राBitch -कुत्री 

६२. Cock कोंबडाHen - कोंबडी

६३. Gentleman - सभ्य माणूसLady-बाई

६४. Husband पतीWife-पत्नी

६५. Man पुरुष -Woman -स्त्री


६६.sir साहेब- madam बाईसाहेब

 

६७. King राजा- queen  राणी


६८. Nephew पुतण्या nieen पुतणी


६९: Uncle काका aunty  काकू


७०. Horse. घोड mare घोडी


७१. Papa वडील  mom  आई


७२. Boy मुलगा girls मुलगी


७३. Lad पोरगा lass  पोरगी


७४. Son  मुलगा .daughter मुलगी


75 म Bachelor अविवाहित sinster कुमारी


७६.Barber केशकर्तक hairdresser केशकर्तीका


७७.Widower विधूर window. विधवा


७८.Landlord मालक landlady मालकीण


७९. Drake बदक duck बदक


८०.Buck काळवीट doe हरीण


८१. God देव goddess देवी


८२. Boor डुक्कर sow  डुकरीण


८३.Colt घोड्या चे पिल्लू filly शिंगरू


८४.Beau नखरेल cinqueffe नखरेवाली


८५.Monk साधू nun साधी


८६.Stag काळवीट hind काळवीट


८७.Oldम्हातारा granny. म्हातारी


८८.Wizard - जादूगार wirch चेटकीन


८९.Bridgroom - नवरदेव bride वधू


९०.Father in Law - सासराmother in low सासू


९१.Brother in Law- भाऊजी sister in law वहीनी

ऑक्टोबर १४, २०२६

बस स्टैंड पर आधा घंटा

             बस स्टैंड पर आधा घंटा

    यातायात के आधुनिक साधनों में बस का बहुत महत्त्व है। शहरों में आने-जाने का मुख्य साधन सही है मिलने में कभी-कभी आधे घंटे का समय निकल जाता है। 

       कल मुझे अपने एक मित्र के घर जाना था। मैं बस स्टैंड पर कतार में खड़ा हो गया। मुझे 130 नंबर की बस पकड़नी थी। वैसे उस स्टैंड पर कई और नंबरों की बसें भी रुकती थीं। काफी देर हो गई, पर बस नहीं आई। मैं बड़ी उत्सुकता से कतार में खड़े लोगों के हावभाव देखने लगा। कतार में बूढ़े, जवान, बच्चे, स्त्रियाँ सभी प्रकार के लोग थे स्त्रियों बातों में उलझी हुई थीं। एक यात्री हाथ में अखबार लिए पढ़ रहा था। कालेज में पढ़ने वाले दो छात्र हँसी-मजाक में व्यस्त थे। मेरे पीछे खड़ा बच्चा अपनी माँ से खिलौना खरीदने की जिद कर रहा था। एक भिखारी हाथ में कटोरी लिए भीख माँग रहा था।

       इस बीच कई बसें आती रहीं। बस आते ही यात्री बस पकड़ने दौड़ पड़ते। इससे बार-बार कतार टूट जाती थी। कभी-कभी धक्कामुक्की भी हो जाती थी। 

        कुछ लोग अपनी इच्छित बस आती न देख रिक्शे, टैक्सी में बैठकर चले गए क्या करते बेचारे, बस के भरोसे कब तक खड़े रहते ? 

       तभी 130 नंबर की बस आ गई। यात्री उसमें चढ़ने लगे। एक बुढ़िया बस में ठीक से चढ़ भी न पाई थी कि कंडक्टर ने घंटी बजा दी। बुढ़िया जैसे तैसे बस में चढ़ तो गई, पर कंडक्टर पर खूब बरसी। आखिरकार कंडक्टर को बुढ़िया से माफी माँगनी पड़ी। एक और बस देर से आई, पर उसमें भीड़ नहीं थी। मैं आराम से अंदर जाकर बैठ गया। 

       सचमुच, बस स्टैंड पर बस के इंतजार में आधा घंटा बिताना बहुत रोचक अनुभव है।

 

ऑक्टोबर १४, २०२६

गणेशोत्सव

 

                        गणेशोत्सव 


           गणेशोत्सव भादों महीने में मनाया जाता है। इस महीने के शुक्ल पक्ष की चतुर्थी को गणेश जी की मूर्ति की स्थापना होती है। उस दिन से लेकर चतुर्दशी तक यह उत्सव मनाया जाता है। इस उत्सव की विशेष महिमा है। लोकमान्य टिळक ने इस उत्सव को सार्वजनिक रूप दिया।            

  गणेशोत्सव की तैयारियाँ कई दिन पहले से शुरू हो जाती हैं। भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी के दिन लोग बड़ी धूमधाम से गणेश की मूर्ति खरीद कर लाते हैं। ये सुंदर और रंगीन मूर्तियाँ सजी हुई गाड़ियों में या सिर पर रखकर श्रद्धापूर्वक लाई जाती।लोग अपने घरों के स्वच्छ सुंदर सजे हुए स्थान पर इन मूर्तियों को स्थापना करते हैं गणपति बाप्पा मोरया की ध्वनि से सारा वातावरण गूंज उठता है।

        सार्वजनिक संस्थाएँ बड़े-बड़े भव्य मंडप बनाती हैं। इनमें बिजली के प्रकाश की सुंदर व्यवस्था को जाती है। सार्वजनिक गणेशोत्सव में गणेश जी की बड़ी और भव्य मूर्तियाँ स्थापित की जाती हैं। मंच पर पौराणिक कथाओं के दृश्य भी खडे किए जाते हैं। वर्तमान घटनाओं को भी सांकेतिक रूप से दर्शाया जाता है। 

         उत्सव के दिनों में संध्या के समय की रौनक देखते ही बनती है। घरों तथा सार्वजनिक मंडपों में श्रद्धा एवं भक्तिभाव से गणेश जी की आरती उतारी जाती है। आरती के बाद प्रसाद बाँटा जाता है। 

        घरों में स्थापित गणेश जी की मूर्तियों अधिकतर डेढ़ दिन बाद अथवा पाँचवें या सातवें दिन समुद्र अथवा सरोवर के जल में धूमधाम से विसर्जित कर दी जाती हैं। सार्वजनिक संस्थाओं की मूर्तियाँ चतुर्दशी के दिन भव्य जुलूस एवं गाजे-बाजे के साथ समुद्र अथवा सरोवर में विसर्जित की जाती हैं। उस समय का दृश्य बहुत भव्य होता है। मूर्तियों को टूकों एवं ठेला गाड़ियों पर सजाकर विसर्जन के लिए ले जाते हैं। इस अवसर पर संगीत एवं नाच-गाने के साथ भव्य जुलूस निकाला जाता है। लोग गणपति बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या कहते हुए गणेश जी से अगले साल जल्दी दर्शन देने को प्रार्थना करते हैं। उस समय सभी का मन खुशी से नाच उठता है। गणेश विसर्जन के साथ ही यह उत्सव समाप्त हो जाता है

          गणेशोत्सव एक सामाजिक एवं सांस्कृतिक उत्सव है। यह उत्सव लोगों को एकता के सूत्र से बाँधता है। गणेश जो विघ्नहर्ता और ऋद्धि-सिद्धि के देवता हैं। उनका उत्सव मनाकर हम अपने जीवन को सुखी एवं समृद्ध बनाने की कामना करते हैं।

ऑक्टोबर १४, २०२६

ऐ मेरे वतन के लोगों

 

                                                    ऐ मेरे वतन के लोगों

 ऐ मेरे वतन के लोगों,

तुम खूब लगा लो नारा,

ये शुभ दिन है हम सबका,

लहरा लो तिरंगा प्यारा।

 

पर मत भूलो सीमा पर

वीरों ने हैं प्राण गँवाए,

कुछ याद उन्हें भी कर लो,

जो लौट के घर न आए।

 

ऐ मेरे वतन के लोगों,

ज़रा आँख में भर लो पानी,

जो शहीद हुए हैं उनकी,

ज़रा याद करो कुर्बानी।

 

तुम भूल न जाओ उनको

इसलिए सुनो ये कहानी।

जो शहीद हुए हैं उनकी,

ज़रा याद करो कुर्बानी ।

 

जब घायल हुआ हिमालय,

ख़तरे में पड़ी आज़ादी,

जब तक थी साँस लड़े वो,

फिर अपनी लाश बिछा दी।

संगीन  पे धर कर माथा

सो गए अमर बलिदानी।

जो शहीद हुए हैं उनकी,

ज़रा याद करो कुर्बानी ।

 

जब देश में थी दिवाली,

वो खेल रहे थे होली,

जब हम बैठे थे घरों में,

वो झेल रहे थे गोली।

थे धन्य जवान वो अपने,

थी धन्य वो उनकी जवानी।

जो शहीद हुए हैं उनकी,

ज़रा याद करो कुर्बानी ।

 

कोई सिख, कोई जाट, मराठा,

कोई गुरखा, कोई मदरासी,

सरहद पर मरने वाला

हर वीर था भारतवासी।

जो ख़ून गिरा पर्वत पर,

वो ख़ून था हिन्दुस्तानी

जो शहीद हुए हैं उनकी,

ज़रा याद करो कुर्बानी।

थी ख़ून से लथपथ काया,

फिर भी बंदूक उठा के,

दस-दस को एक ने मारा,

फिर गिर गए होश गँवा के ।

जब अंत समय आया तो

कह गए कि अब मरते हैं,

खुश रहना देश के प्यारों,

अब हम तो सफ़र करते हैं।

क्या लोग थे वो दीवाने,

क्या लोग थे वो अभिमानी।

जो शहीद हुए हैं उनकी,

ज़रा याद करो कुर्बानी ।

 

तुम भूल न जाओ उनको

इसलिए कही ये कहानी

जो शहीद हुए हैं उनकी,

ज़रा याद करो कुर्बानी।

 

जय हिंद, जय हिंद की सेना |

जय हिंद, जय हिंद की सेना |

जय हिंद, जय हिंद, जय हिंद।