4th scolarship (स्वाध्याय) समानार्थी शब्दावरील स्वाध्याय
समानार्थी शब्दावरील स्वाध्याय
1. 'तिमिर' या शब्दाचा समानार्थी शब्द कोणता ?
(1) दुष्काळ (2) काळोख (3) प्रकाश (4) रात्र
स्पष्टीकरण : 'तिमिर' या शब्दाचा समानार्थी शब्द 'काळोख' हा आहे; म्हणून पर्याय (2) हे उत्तर.
2. समान अर्थाच्या शब्दांची चुकीची जोडी निवडा :
(1) सिंह --केसरी (2) हत्ती -- कुरंग (3) बैल --वृषभ (4) घोडा --अश्व
स्पष्टीकरण : कुरंग हा हरीण या शब्दाचा समानार्थी शब्द आहे. हत्ती या शब्दाचे गज, कुंजर हे समानार्थी शब्द आहेत; म्हणून पर्याय (2) हे उत्तर.
3. 'कावळा' या शब्दाचा कोणता शब्द समानार्थी नाही ?
(1) काक (2) एकाक्ष (3) वायस( 4) शुक
स्पष्टीकरण : शुक शब्दाचा समानार्थी शब्द 'पोपट' आहे; म्हणून पर्याय (4) हे उत्तर.
4. भिन्न अर्थाच्या शब्दाच्या पर्याय-क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा: (1) सुधाकर (2) भास्कर (3) आदित्य (4) सविता
स्पष्टीकरण : भास्कर, आदित्य, सविता हे 'सूर्य' या शब्दाचे समानार्थी शब्द आहेत. सुधाकर हा चंद्र या शब्दाचा समानार्थी शब्द आहे; म्हणून पर्याय (1) हे उत्तर
( 📖सरावासाठी प्रश्न )
प्र. 1. पुढील दिलेल्या ठळक अक्षरातील प्रत्येक शब्दाचा समानार्थी शब्द निवडून, त्याच्या पर्याय क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा :
1. शत्रू : (1) असुर (2) चांडाळ (3) रिपु ( 4) ठग
उत्तर:3) रिपु
2.संग्राम : (1) खड्ग (2) समर (3) अरिष्ट (4) धाक
उत्तर:2) समर
3. आत्मज: (1) मुलगी (2) स्वामी (3) अनल (4) नंदन
उत्तर:4) नंदन
4. साप : (1) भुजंग (2) तुरग (3) बक (4) वत्स
उत्तर:1) भुजंग
5. निर्झर : (1) पाणी (2) कालवा (3) झरा (4) पर्जन्य
उत्तर:3) झरा
6. भ्रमर : (1) पद्म (2) भुंगा (3) विहग (4) अही
उत्तर:2) भुंगा
7. किल्ला : (1) भूमी (2) आरमार (3) कारागृह (4) दुर्ग
उत्तर:4) दुर्ग
8. कृपण: (1) कंजूष (2) कृश (3) अचल (4) जागृती
उत्तर:1) कंजुष
9. पक्षी : (1) श्वापद (2) भृंग (3) खग (4) खगेन्द्र
उत्तर:3) खग
10.नृप : (1) धनी (2) भूपती (3) जनक (4) देवेंद्र
उत्तर:2) भूपती
प्र. 2. पुढील दिलेल्या ठळक अक्षरांतील प्रत्येक शब्दाचा समानार्थी नसलेल्या शब्दाच्या पर्याय-क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा :
1. समुद्र : (1) पयोधी (2) जलनिधी (3) सिंधू (4) अंबुद
उत्तर :4) अंबुद
2. वीज : (1) तडिता (2) दुहिता (3) चंचला (4) बिजली
उत्तर:2) दुहिता
3. आश्चर्य : (1) गर्व (2) नवल (3) अचंबा (4) विस्मय
उत्तर:1) गर्व
4. रात्र : (1) रजनी (2) निशा (3) वसुधा (4) यामिनी
उत्तर:3) वसुधा
5. वंदन : (1) प्रणाम (2) चरण (3) नमन (4) प्रणिपात
उत्तर:2) चरण
6. महिला (1) ललना (2) नारी (3) स्त्री (4) मोहिनी
उत्तर:4) मोहिनी
7. अग्नी : (1) अनिल (2) पावक (3) वन्ही (4) विस्तव
उत्तर:1) अनिल
8. आनंद : (1) मोद (2) तोष (3) वैभव (4) आमोद
उत्तर: 3)वैभव
9. सदन : (1) निवास (2) देवालय (3) आलय (4) भवन
उत्तर: 2) देवालय
10. काया:(1) देह (2) शरीर (3) अंग (4) कुटी
उत्तर:4) कुटी
प्र. 3. समान अर्थाच्या शब्दांची चुकीची जोडी निवडा :
1. (1) उदंड = पुष्कळ
(2) वावर = शिवार
(3) कासावीस = निराश
(4) आर्जव = विनंती
उत्तर:3) कासावीस = निराश
2. (1) आयुष्य = जीवन
(2) पर्वा = फिकीर
(3) कुतूहल = उत्सुकता
(4) वचक = समाधान
उत्तर:4) वचक = समाधान
3. (1) धनुष्य = कोदंड
(2) तलाव = तटाक
(3) उपवन = कानन
(4) ध्वज = निशाण
उत्तर:3) उपवन = कानन
4. (1) ऐश्वर्य = श्रीमंत
(2) उत्कर्ष = भरभराट
(3) प्रयत्न = मेहनत
(4) अहंकार = घमेंड
उत्तर :1) ऐश्वर्य = श्रीमंत
5. (1) पवन = वारा
(2) पंकज = कमळ
(3) विनय = रुबाब
(4) आनंद = समाधान
उत्तर:3) विनय = रुबाब
प्र. 4. पुढील प्रत्येक प्रश्नातील भिन्न अर्थाच्या शब्दाच्या पर्याय-क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा :
1. (1) नेता (2) नायक (3) पुढारी (4) भूपाळ
उत्तर:4) भूपाळ
2. (1) सुमन (2) सरोज (3) कुसुम (4) पुष्प
उत्तर:2) सरोज
3. (1) उदर (2) वदन (3) आनन (4) मुख
उत्तर:1) उदर
4. (1) बळ (2) सामर्थ्य (3) बाणा (4) ताकद
उत्तर :3) बाणा
5. (1) कांचन (2) अलंकार (3) हेम (4) कनक
उत्तर:2) अलंकार
6. (1) सलील (2) समीर (3) पवन (4) अनिल
उत्तर:1) सलील
7. (1) दोस्त (2) सवंगडी (3) सोबती (4) भ्राता
उत्तर:4) भ्राता
8. (1) अचल (2) नग (3) शीव (4) गिरी
उत्तर:3) शीव
9. (1) पीयूष (2) क्षीर (3) अमृत (4) सुधा
उत्तर:2) क्षीर
10. (1) सुता (2) भार्या (3) दारा (4) कांता
उत्तर:1) सुता
प्र. 5. पुढील वाक्यांतील अधोरेखित शब्दासाठी समानार्थी शब्दाच्या पर्याय क्रमांकाचे वर्तुळ रंगवा:
1. खाणीतील मजूर अविरत परिश्रम करीत असतात.
(1) आपत्ती (2) पुष्कळ (3) अखंड (4) शिकस्त
उत्तर:3) अखंड
2. गवईबुवांची ख्याती सर्वत्र पसरली होती.
(1) कीर्ती (2) दुःस्थिती (3) विवंचना (4) उजाळा
उत्तर:1) कीर्ती
3. आंधळा मागतो एक डोळा, देव देतो दोन.
(1) श्रवण (2) हस्त (3) उदर (4) लोचन
उत्तर:4) लोचन
4. शरद ऋतूतील चांदणे मला खूप आवडते.
(1) इंदू (2) कौमुदी (3) सविता (4) सरिता
उत्तर:2) कौमुदी
5. श्रीकृष्णाच्या हाती बासरी शोभून दिसते.
(1) रावा (2) वारी (3) अवनी (4) अलगुज
उत्तर:4) अलगुज
6. जंगलतोड केल्यामुळेच दुष्काळ पडला.
(1) संहार (2) अवर्षण (3) टेंभा (4) संकट
उत्तर:2) अवर्षण








