भाषा विषय दैनंदिन निरीक्षण नोंदी | मराठी विषयासाठी ६० महत्त्वाचे मुद्दे
विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासामध्ये भाषा विषयाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. विद्यार्थ्यांचे बोलणे, ऐकणे, वाचन, लेखन, संभाषण कौशल्य, विचार मांडण्याची पद्धत आणि भाषेचा योग्य वापर या बाबींचे नियमित निरीक्षण करणे आवश्यक असते.
शालेय स्तरावर विद्यार्थ्यांच्या भाषिक प्रगतीचे मूल्यमापन करण्यासाठी दैनंदिन निरीक्षण नोंदी उपयुक्त ठरतात. या नोंदींच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांची भाषिक क्षमता, आत्मविश्वास, सर्जनशीलता आणि अभिव्यक्ती कौशल्य समजण्यास मदत होते.
खाली भाषा विषयाच्या दैनंदिन निरीक्षणासाठी ६० महत्त्वाचे मुद्दे दिले आहेत.
भाषा विषय : दैनंदिन निरीक्षणाचे ६० मुद्दे
१. बोलणे व संभाषण कौशल्य
१. इतरांनी प्रमाण भाषा वापरावी यासाठी प्रयत्न करतो.
२. बोलताना शब्द व वाक्यांचा अचूक आणि समर्पक वापर करतो.
३. उदाहरणे देऊन आपले म्हणणे पटवून सांगताना म्हणींचा वापर करतो.
४. अभ्यासक्रमातील नवीन शब्दांचा वापर करून बोलतो.
५. भाषण करताना अगदी सहजपणे व आत्मविश्वासाने बोलतो.
६. बोलीभाषेत बोलताना प्रमाणभाषेचा योग्य वापर करतो.
७. बोलताना वयानुसार योग्य संबोधन वापरतो.
८. मोठ्यांशी बोलताना अत्यंत नम्रतेने बोलतो.
९. स्वतःच्या गरजा योग्य भाषेत व्यक्त करतो.
१०. विचारलेल्या प्रश्नांची अचूक व व्यवस्थित उत्तरे देतो.
११. एखाद्या गोष्टीचे कारण योग्य उदाहरणांसह पटवून देतो.
१२. इतरांशी संवाद साधताना देहबोलीचा योग्य वापर करतो.
१३. स्वतःचे अनुभव श्रवणीय व प्रभावी भाषेत सांगतो.
१४. कुठे काय बोलावे आणि काय बोलू नये याचे योग्य ज्ञान आहे.
१५. बोलण्याची भाषा लाघवी, नम्र व सुंदर आहे.
१६. आपल्या बोलण्याच्या शैलीमुळे सर्वांना आवडतो.
१७. सर्वांसमोर बोलताना धीटपणे व नैसर्गिकपणे बोलतो.
१८. संवाद साधण्याचे कौशल्य उत्तम आहे.
१९. परिचित व अपरिचित व्यक्तींशी योग्य संवाद साधतो.
२०. इतरांचे न पटलेले मत सौम्य भाषेत व्यक्त करतो.
२१. भाषेचा वापर करताना व्याकरणाचे नियम सहजपणे पाळतो.
२२. स्वतःच्या भावना योग्य शब्दांत व्यक्त करतो.
२. ऐकणे व आकलन कौशल्य
२३. संवाद, कथा, गाणी व मजकूर लक्षपूर्वक ऐकतो.
२४. ऐकलेल्या संवादावर किंवा मजकुरावर आधारित प्रश्नांची अचूक उत्तरे देतो.
२५. ऐकलेल्या मजकुरावर समर्पक भाषेत उत्तरे देतो.
२६. कवितेच्या ओळी किंवा कडवे ऐकून लगेच पूर्ण करतो.
२७. कवितेच्या ओळी किंवा कडवे ऐकून संपूर्ण कविता म्हणतो.
२८. दिलेल्या सूचना लक्षपूर्वक ऐकतो व त्यांचे तंतोतंत पालन करतो.
२९. सूचना ऐकून त्यानुसार योग्य कृती करतो.
३०. शब्द किंवा मजकूर लक्षपूर्वक ऐकून अचूक लिहितो.
३१. शब्द किंवा मजकूर ऐकून जलद गतीने व अचूक लिहितो.
३. वाचन व आकलन कौशल्य
३२. दिलेला मजकूर योग्य उच्चारांसह स्पष्टपणे वाचतो.
३३. वाचन करताना योग्य स्वराघात व बलाघाताचा वापर करतो.
३४. मजकूर वाचताना अर्थपूर्ण व लक्षणीय वाचन करतो.
३५. सूचविलेल्या कडव्याचा अर्थ स्पष्टपणे सांगतो.
३६. वाचलेल्या कथा, प्रसंग किंवा भागाचा आशय सुंदर रीतीने सांगतो.
३७. वाचलेल्या मजकुरावर आधारित प्रश्नांची योग्य उत्तरे देतो.
४. कथाकथन व सर्जनशील अभिव्यक्ती
३८. स्वतःच्या कल्पनेतून छोट्या छोट्या कथा तयार करतो.
३९. स्वतः तयार केलेल्या कथा सुंदर रीतीने सांगतो.
४०. सूचविलेली कथा योग्य व सुंदर भाषेत सांगतो.
४१. कथा सांगताना समर्पक हावभाव व योग्य वाक्यरचनेचा वापर करतो.
४२. दिलेल्या प्रसंगाचे किंवा कथेचे आशयपूर्ण वर्णन करतो.
४३. सूचविलेल्या विषयानुसार प्रश्न तयार करून विचारतो.
४४. दिलेल्या विषयावर अनेक प्रश्न जलद गतीने तयार करून विचारतो.
४५. दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे स्वतः कथा तयार करून सांगतो.
५. कविता, गीत व अभिनय कौशल्य
४६. सूचविलेली कविता किंवा गीत तालासुरात म्हणतो.
४७. कविता किंवा गीत लय, ताल व सुरेल आवाजात सादर करतो.
४८. कवितेचे किंवा गीताचे साभिनय व कृतीयुक्त सादरीकरण करतो.
४९. कवितेचे किंवा गीताचे स्पष्ट उच्चार व योग्य कृतींसह सादरीकरण करतो.
५०. दिलेल्या प्रसंगाचे किंवा संवादाचे योग्य अभिनयासह सादरीकरण करतो.
५१. प्रसंग किंवा संवाद सादर करताना योग्य कृती व हावभावांचा वापर करतो.
६. लेखन कौशल्य
५२. सूचविलेला मजकूर पाहून आकर्षक पद्धतीने लिहितो.
५३. मजकूर सुंदर व वळणदार अक्षरात लिहितो.
५४. दिलेला मजकूर शुद्धलेखनाच्या नियमांनुसार अचूक लिहितो.
५५. दिलेल्या शब्दांचा व वाक्यांचा योग्य वापर करून लेखन करतो.
५६. दिलेली चित्रे पाहून त्यांचे अचूक वर्णन लिहितो.
५७. चित्रांचे वर्णन योग्य भाषाशैलीत व सुंदर वाक्यरचनेत लिहितो.
७. निरीक्षण व कृती कौशल्य
५८. दिलेल्या घटनांची चित्रे योग्य क्रमाने लावून दाखवतो.
५९. दिलेल्या सूचना लक्षपूर्वक ऐकून त्यानुसार कृती करतो.
६०. दिलेल्या चित्रांच्या व मुद्द्यांच्या आधारे योग्य क्रमाने कथा तयार करून सांगतो.
८. सर्जनशील लेखन व शब्दसंग्रह कौशल्य
६१. सूचविलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे सुंदर कथा तयार करून सांगतो.
६२. सूचविलेल्या शब्दांचे समानार्थी व विरुद्धार्थी शब्द सांगतो.
६३. सूचविलेल्या शब्दांसाठी अचूक व योग्य नवीन शब्द सांगतो.
६४. चित्र पाहून प्रश्न तयार करतो व ते लिहितो.
६५. चित्राचे निरीक्षण करून त्यानुसार समर्पक प्रश्न तयार करतो.
भाषा विषयाच्या दैनंदिन निरीक्षणाचे महत्त्व
भाषा विषयाच्या दैनंदिन निरीक्षणामुळे विद्यार्थ्यांच्या भाषिक कौशल्यांचा विकास समजण्यास मदत होते. विद्यार्थ्यांना आपले विचार स्पष्टपणे मांडता येतात. त्यांचा शब्दसंग्रह वाढतो. वाचन, लेखन, संभाषण आणि श्रवण कौशल्यांमध्ये सुधारणा होते.
शिक्षकांनी प्रत्येक विद्यार्थ्याचे नियमित निरीक्षण करून त्याच्या क्षमतेनुसार प्रोत्साहन द्यावे. ज्या विद्यार्थ्यांना भाषिक कौशल्यांमध्ये अडचणी येतात, त्यांना अतिरिक्त सराव व मार्गदर्शन द्यावे.
निष्कर्ष
दैनंदिन निरीक्षण नोंदी या विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे मूल्यमापन करण्यासाठी महत्त्वाचे साधन आहे. भाषा विषयातील ऐकणे, बोलणे, वाचणे आणि लिहिणे या चारही कौशल्यांचा विकास करण्यासाठी वरील ६० निरीक्षण मुद्द्यांचा शिक्षकांना उपयोग होऊ शकतो.
6 वी ,7वी,8वी सर्व विषयांच्या वर्णनात्मक नोंदी
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा