SCERT नवीन मूल्यमापन पद्धती 2026-27 | इयत्ता 1 ली ते 8 वी नवीन सूचना

 

📰 SCERT च्या नवीन सूचना 2026-27 : इयत्ता 1 ली ते 8 वीच्या मूल्यमापन पद्धतीत काय बदल झाले?

.

शैक्षणिक बातमी | महाराष्ट्र | 29 ऑक्टोबर 2026

महाराष्ट्रातील प्राथमिक आणि उच्च प्राथमिक शाळांमध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या मूल्यमापनाबाबत एक महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे. शैक्षणिक वर्ष 2026-27 साठी नवीन अभ्यासक्रमानुसार विद्यार्थ्यांचे मूल्यमापन कसे करावे, यासंदर्भात महाराष्ट्र राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद (SCERT), पुणे यांच्या परिपत्रकाचा उल्लेख करण्यात आला आहे.

या सूचनांमध्ये विषयांची नवीन नावे, आकारिक आणि संकलित मूल्यमापन, कार्यशिक्षण, व्यावसायिक शिक्षण तसेच कलाशिक्षणाच्या मूल्यमापनाविषयी मार्गदर्शन करण्यात आले आहे.

या नवीन सूचनांचा विद्यार्थ्यांना, शिक्षकांना आणि पालकांना नेमका काय उपयोग होणार आहे? चला, संपूर्ण माहिती सोप्या भाषेत समजून घेऊया.

📌 1. नवीन मूल्यमापन पद्धती कोणत्या वर्गांसाठी आहे?

शैक्षणिक वर्ष 2026-27 साठी दिलेल्या सूचनांमध्ये इयत्ता 1ली  ते ८वी च्या विद्यार्थ्यांच्या मूल्यमापनाचा समावेश आहे.

नवीन अभ्यासक्रमानुसार काही विषयांच्या नावांमध्ये बदल झाले आहेत. त्यामुळे शिक्षकांनी संबंधित विषयासाठी कोणती मूल्यमापन पद्धती लागू आहे, हे समजून घेणे आवश्यक आहे.

📚 2. सातत्यपूर्ण सर्वंकष मूल्यमापन म्हणजे काय?

विद्यार्थ्यांची प्रगती केवळ परीक्षेतील गुणांवरून ठरवली जात नाही. विद्यार्थ्यांना शिकताना किती समजले, ते विविध कृतींमध्ये कसे सहभागी होतात आणि त्यांनी कोणती कौशल्ये आत्मसात केली आहेत, याचाही विचार केला जातो.

या प्रक्रियेला सातत्यपूर्ण सर्वंकष मूल्यमापन (CCE) असे म्हणतात.

या मूल्यमापनाचे दोन महत्त्वाचे प्रकार आहेत.

1) आकारिक मूल्यमापन (Formative Assessment)

विद्यार्थी शिकत असताना त्यांची प्रगती तपासण्यासाठी आकारिक मूल्यमापन केले जाते.

यामध्ये पुढील बाबींचा समावेश होऊ शकतो.

• वर्गातील प्रश्नोत्तरे
• तोंडी चाचण्या
• लेखी सराव
• प्रकल्प आणि विविध उपक्रम
• गटकार्य आणि प्रत्यक्ष कृती
• स्वाध्याय
• विद्यार्थ्यांच्या कामाचे निरीक्षण

उदाहरण : शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना एखादा धडा शिकवल्यानंतर प्रश्न विचारणे किंवा त्यांच्याकडून कृती करून घेणे, हे आकारिक मूल्यमापनाचे उदाहरण आहे.

2) संकलित मूल्यमापन (Summative Assessment)

ठरावीक कालावधीनंतर विद्यार्थ्यांनी किती ज्ञान मिळवले आहे, हे तपासण्यासाठी संकलित मूल्यमापन केले जाते.

यामध्ये निर्धारित नियोजनानुसार लेखी परीक्षा किंवा इतर मूल्यमापन पद्धतींचा समावेश असू शकतो.

उदाहरण : सत्राच्या शेवटी घेतली जाणारी परीक्षा हे संकलित मूल्यमापनाचे उदाहरण आहे.

🌍 3. 'परिसर अभ्यास' या विषयाचे नाव बदलले

नवीन अभ्यासक्रमानुसार 'परिसर अभ्यास-1 व 2' या विषयांची नावे बदलून 'आपले सभोवतालचे जग-1 व 2' अशी करण्यात आल्याचे दिलेल्या माहितीत नमूद आहे.

या विषयांसाठी इयत्तेनुसार आकारिक आणि संकलित मूल्यमापनाचे पुढील गुणोत्तर नमूद करण्यात आले आहे.

इयत्ता	आकारिक मूल्यमापन	संकलित मूल्यमापन
तिसरी	60%	40%
चौथी	60%	40%
पाचवी	50%	50%

या गुणोत्तरानुसार मूल्यमापनाचे नियोजन करताना शिक्षकांनी संबंधित अधिकृत परिपत्रकातील सूचना तपासाव्यात.

🎨 4. 'कार्यानुभव' ऐवजी आता 'कार्यशिक्षण'

नवीन अभ्यासक्रमानुसार 'कार्यानुभव' या विषयाचे नाव बदलून 'कार्यशिक्षण' असे करण्यात आल्याचे सांगितले आहे.

या विषयात विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष कृतीतून शिकण्याची संधी मिळते. विविध कामे करणे, उपक्रमां मध्ये सहभागी होणे आणि नवीन कौशल्ये शिकणे यांना महत्त्व दिले जाते.

दिलेल्या माहितीनुसार, या विषयासाठी पूर्वीच्या कार्यानुभव विषयाला लागू असलेली 100 % आकारिक मूल्यमापन पद्धती कायम राहणार आहे.

यामुळे विद्यार्थ्यांनी केवळ लेखी उत्तरांवर भर न देता प्रत्यक्ष कामातून काय शिकले आहे, हेही महत्त्वाचे ठरणार आहे.

🛠️ 5. इयत्ता सहावीपासून व्यावसायिक शिक्षण

या सूचनांमधील आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे इयत्ता सहावीपासून 'व्यावसायिक शिक्षण' या विषयाचा समावेश केला आहे.

व्यावसायिक शिक्षणामुळे विद्यार्थ्यांना विविध कामांची आणि व्यवसायांची प्राथमिक ओळख होण्यास मदत होते. तसेच, प्रत्यक्ष अनुभवातून उपयुक्त कौशल्ये शिकण्याची संधी मिळते.

या विषयाच्या मूल्यमापनासाठी पुढील बाबींचा विचार केला जाऊ शकतो.

• प्रत्यक्ष कृतींमधील सहभाग
• प्रकल्पकार्य
• उपक्रम पुस्तिका
• विद्यार्थ्यांनी केलेल्या कामाचे निरीक्षण
• सादरीकरण आणि कौशल्यांचा वापर

दिलेल्या माहितीनुसार, या विषयासाठी 100 % आकारिक मूल्यमापन पद्धती लागू राहणार आहे. प्रत्यक्ष मूल्यमापन करताना अधिकृत मार्गदर्शक सूचनांचे पालन करणे आवश्यक आहे.

🖌️ 6. कलाशिक्षणात विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांना महत्त्व

कलाशिक्षण म्हणजे केवळ चित्र काढणे किंवा रंग भरणे नव्हे. या विषयातून विद्यार्थ्यांची कल्पनाशक्ती, सर्जनशीलता आणि स्वतःचे विचार व्यक्त करण्याची क्षमता विकसित होते.

नवीन मूल्यमापन सूचनांनुसार कलाशिक्षणाच्या आकारिक मूल्यमापनासाठी निर्धारित आठ साधन-तंत्रांपैकी किमान ५ साधन-तंत्रांचा वापर करण्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

यामध्ये दोन बाबी अनिवार्य असल्याचे दिलेल्या माहितीत सांगितले आहे.

1. सादरीकरण : विद्यार्थ्यांची कला सादर करण्याची क्षमता, आत्मविश्वास, सर्जनशीलता आणि कलात्मक अभिव्यक्ती तपासणे.

2. लेखी चाचणी : कलेशी संबंधित सैद्धांतिक ज्ञान, रंग आणि साहित्याची ओळख तसेच लोककलांविषयीची माहिती तपासणे.

यामुळे विद्यार्थ्यांच्या लेखी ज्ञानासोबतच त्यांच्या प्रत्यक्ष कलागुणांचाही विचार करता येईल.

📝 7. इयत्ता पाचवी आणि आठवीच्या परीक्षांबाबत महत्त्वाची माहिती

इयत्ता पाचवी आणि आठवीच्या वार्षिक परीक्षा, पुनर्परीक्षा आणि मूल्यमापनासाठी 7 डिसेंबर 2023 रोजीच्या संबंधित शासन निर्णयातील तरतुदी लागू राहणार असल्याचे दिलेल्या माहितीत नमूद आहे.

त्यामुळे शाळांनी परीक्षा आयोजित करताना आणि विद्यार्थ्यांचे निकाल तयार करताना संबंधित शासन निर्णयाचा संदर्भ घ्यावा.

विद्यार्थी आणि पालकांनीही परीक्षेसंदर्भातील अधिकृत सूचनांची माहिती करून घ्यावी.

📊 8. समग्र प्रगती पत्रक (HPC) म्हणजे काय?

समग्र प्रगती पत्रकाला इंग्रजीमध्ये Holistic Progress Card (HPC) असे म्हणतात.

विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीसोबतच त्यांच्या विविध कौशल्यांचा आणि सर्वांगीण विकासाचा आढावा घेण्यासाठी या प्रगती पत्रकाचा उपयोग होतो.

दिलेल्या माहितीनुसार, सध्या राज्यातील काही शाळांमध्ये समग्र प्रगती पत्रकाची अंमलबजावणी प्रायोगिक तत्त्वावर सुरू आहे.

सर्व शाळांमध्ये याची अंमलबजावणी करण्यासंदर्भातील स्वतंत्र सूचना नंतर देण्यात येणार असल्याचे नमूद केले आहे.

👩‍🏫 9. शिक्षकांनी कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात?

नवीन अभ्यासक्रमानुसार मूल्यमापन करताना शिक्षकांनी पुढील बाबींकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

1. संबंधित विषयांची नवीन नावे आणि अभ्यासक्रम तपासावा.
2. प्रत्येक विषयाला लागू असलेली मूल्यमापन पद्धती समजून घ्यावी.
3. आकारिक आणि संकलित मूल्यमापनाचे योग्य नियोजन करावे.
4. विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन प्रगतीचे नियमित निरीक्षण करावे.
5. प्रकल्प, उपक्रम, गटकार्य आणि सादरीकरणासाठी संधी द्यावी.
6. विद्यार्थ्यांच्या चुका समजावून सांगून त्यांना सुधारण्यासाठी मदत करावी.
7. मूल्यमापनाशी संबंधित नोंदी आणि शालेय अभिलेख अद्ययावत ठेवावेत.
8. अंतिम कार्यवाही करण्यापूर्वी संबंधित अधिकृत परिपत्रक आणि शासन निर्णय तपासावा.

👨‍👩‍👧 10. या बदलांचा विद्यार्थ्यांना काय फायदा होईल?

मूल्यमापन प्रक्रियेत विविध उपक्रम आणि प्रत्यक्ष कृतींना महत्त्व दिल्यामुळे विद्यार्थ्यांना शिकलेल्या गोष्टींचा वापर करण्याची संधी मिळते.

याचे काही संभाव्य फायदे पुढीलप्रमाणे आहेत.

• विद्यार्थ्यांची शिकण्यातील प्रगती नियमितपणे समजू शकते.
• प्रत्यक्ष कृतीतून शिकण्याची सवय विकसित होते.
• विद्यार्थ्यांच्या सर्जनशीलतेला प्रोत्साहन मिळते.
• संवाद, सादरीकरण आणि सहकार्य यांसारखी कौशल्ये विकसित होण्यास मदत होते.
• विद्यार्थ्यांच्या अडचणी वेळेत ओळखून त्यांना मार्गदर्शन करता येते.

मात्र, प्रत्येक विषयासाठी लागू असलेली मूल्यमापन पद्धती आणि गुणांचे प्रमाण हे अधिकृत सूचनांनुसारच निश्चित केले पाहिजे.

📅 11. नवीन मूल्यमापन पद्धती कोणत्या शैक्षणिक वर्षासाठी आहे?

दिलेल्या माहितीनुसार, या सूचना शैक्षणिक वर्ष 2026-27 साठी आहेत.

शिक्षक, मुख्याध्यापक, पालक आणि विद्यार्थ्यांनी या संदर्भातील अधिकृत परिपत्रक वाचूनच आवश्यक ती कार्यवाही करावी.

🔗 अधिकृत परिपत्रक कुठे पाहावे?

मूल्यमापन पद्धतीसंबंधीची संपूर्ण आणि अचूक माहिती मिळवण्यासाठी महाराष्ट्र राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद (SCERT), पुणे यांच्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्यावी.

अधिकृत संकेतस्थळ : महाराष्ट्र राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद (SCERT)

महत्त्वाची टीप : या लेखातील माहिती दिलेल्या मजकुरावर आधारित आहे. 26 ऑक्टोबर 2026 रोजीच्या परिपत्रकाची स्वतंत्र अधिकृत पडताळणी येथे केलेली नाही. त्यामुळे अंतिम माहिती, गुणांचे प्रमाण आणि विषयांबाबतचे नियम निश्चित करण्यासाठी मूळ परिपत्रकाचा संदर्भ घ्यावा.

निष्कर्ष

शैक्षणिक वर्ष 2026-27 साठी नवीन अभ्यासक्रमानुसार मूल्यमापन करताना विषयांची नावे, आकारिक आणि संकलित मूल्यमापनाचे गुणोत्तर, कार्यशिक्षण, व्यावसायिक शिक्षण आणि कलाशिक्षणातील विविध बाबी समजून घेणे आवश्यक आहे.

विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचा योग्य आढावा घेणे आणि त्यांना शिकण्यासाठी आवश्यक मार्गदर्शन करणे, हा मूल्यमापन प्रक्रियेचा महत्त्वाचा उद्देश आहे.

त्यामुळे शिक्षकांनी अधिकृत सूचनांचा अभ्यास करून मूल्यमापनाचे नियोजन करावे आणि पालकांनीही आपल्या मुलांच्या शैक्षणिक प्रगतीकडे नियमित लक्ष द्यावे.

ही शैक्षणिक बातमी इतर शिक्षक आणि पालकांपर्यंत नक्की पोहोचवा. अशाच नवीन शैक्षणिक बातम्या, अभ्यासक्रमातील बदल आणि विद्यार्थ्यांसाठी उपयुक्त माहितीसाठी आमच्या ब्लॉगला भेट देत राहा.

https://www.godavaritambekar.com